Decyzja o budowie twierdzy w Giżycku zapadła w sierpniu 1841 roku, chociaż pierwsze plany budowy powstały już w 1818 roku. Autorem projektu był Johann Leopold Ludwig Brese, budowniczy Twierdzy Poznań. Pierwsze prace ziemne rozpoczęto w kwietniu 1843 roku, kamień węgielny położono we wrześniu następnego roku. Prace rozpoczęte przez generała Astera zostały ukończone w 1856 roku według projektu majora Westphala. 24 grudnia 1846 roku król pruski Fryderyk Wilhelm IV nadał twierdzy nazwę Feste Boyen (Twierdza Boyen). Trzy bastiony twierdzy otrzymały nazwę od imion generała von Boyena - Leopold, Ludwik i Herman, a trzy pozostałe to - Recht (Prawo), Schwert (Miecz), Licht (Światło) od rodowego hasła generała. Twierdza została zaprojektowana dla załogi liczącej około 3000 żołnierzy, którzy mieli zablokować armii rosyjskiej dostęp do Prus Wschodnich.
W 1908 roku twierdza przeszła modernizację. Zamontowano wówczas nowe haubice o kalibrze 100 i 150 mm, działa 90 mm oraz szybkostrzelne działka o kalibrze 37 mm. Podczas I wojny światowej, w czasie bitwy pod Tannenbergiem (sierpień-wrzesień 1914 roku) na terenie twierdzy i w okolicach stacjonowało 4000 żołnierzy z jednostek pomocniczych pod dowództwem pułkownika Hansa Busse. 23 sierpnia 1914 roku Rosjanie zamknęli pierścień okrążenia wokół Giżycka, jednak zatrzymali się 16 kilometrów od miasta, a sama twierdza nie była atakowana. 27 sierpnia 1914 roku komendant twierdzy odrzucił rosyjską propozycję kapitulacji, a 7 września niemiecka 36 dywizja piechoty dotarła do twierdzy kończą jej okrążenie. Powtórny atak na twierdzę miał miejsce w lutym 1915 roku, jednak wojska rosyjskie zostały odparte przez załogę twierdzy.
Po I wojnie światowej uznano twierdzę za przestarzałą i umieszczono w niej między innymi szpital. W czasie II wojny światowej, w latach 1941-1944, na terenie twierdzy funkcjonował szpital polowy. W twierdzy ulokowany był również III wydział XII oddziału Sztabu Generalnego Obce Armie Wschód z Mamerek. Placówka wywiadu w twierdzy miała kryptonim "Emma", analizowano tu zdobyte na froncie dokumenty oraz werbowano do współpracy oficerów Armii Czerwonej z różnych obozów jenieckich. W 1942 roku przebywał tu m.in. Andriej Własow. Na terenie twierdzy funkcjonowało także laboratorium oceniające jakość żywności dostarczanej do "Wilczego Szańca". Niemcy opuścili twierdzę bez walki w 1945 roku, a po wojnie twierdzą do 1957 roku zarządzało wojsko polskie, które przekazało jej część cywilnym zakładom spożywczym.
W 1975 roku twierdza uznana została za zabytek architektury. Po opuszczeniu przez wojsko twierdza była coraz bardziej zdewastowana. W 1994 roku miasto przekazało większość twierdzy powstałemu w 1993 roku Towarzystwu Miłośników Twierdzy Boyen, które zapewniło nadzór i zagospodarowało teren. Większość obiektów twierdzy udostępniono do zwiedzania. Towarzystwo zarządzało twierdzą do września 2008 roku.
Obecnie właścicielem obiektu jest miasto Giżycko. W odrestaurowanych pomieszczeniach znajduje się schronisko młodzieżowe, muzeum twierdzy, klub starych motocykli, klub płetwonurków. W twierdzy odbywają się różne rekonstrukcje historyczne i zloty motocykli oraz koncerty w amfiteatrze.

Twierdza położona jest w zachodniej części Giżycka, na wąskim przesmyku pomiędzy dwoma jeziorami - Kisajno i Niegocin. Powstała na obszarze około 100 ha i ma kształt gwiazdy, której ramiona tworzy sześć pięciobocznych bastionów. Otoczona jest wałem ziemnym o wysokości dochodzącej do 33 m i kamienno-ceglanym murem, tzw. murem Carnota z otworami strzeleckimi o długości około 2300 m. Wysokość muru od strony fosy wynosiła 5,4 m. Twierdzę otaczała sucha fosa o głębokości 8-10 m. Do twierdzy prowadzą cztery bramy: Giżycka  (fot.), Kętrzyńska  (fot.) i pomocnicze: Wodna i Prochowa. Centralną część twierdzy zajmuje główny dziedziniec, czyli majdan. Majdan otoczony był wałem ziemnym, na którego szczycie znajdowała się droga i stanowiska strzeleckie dla piechoty. Na terenie twierdzy zachowało się do dziś kilkadziesiąt murowanych budynków: koszary, arsenał, budynki ćwiczeń, laboratorium, spichlerze, stacja gołębi pocztowych i inne.
Przez teren Twierdzy Boyen prowadzą obecnie trzy znakowane szlaki zwiedzania: szlak czerwony (czas przejścia około 45 minut), szlak pomarańczowy (1,5 godziny) oraz szlak żółty (około 2 godzin), który prowadzi poprzez wszystkie zachowane obiekty i urządzenia twierdzy. Wstęp do Twierdzy Boyen jest płatny.

Giżycko leży na Mazurach pomiędzy jeziorami Kisajno i Niegocin, jest siedzibą powiatu. Jest jednym z głównych portów na szlaku Wielkich Jezior Mazurskich. Według danych z roku 2011 miasto liczyło prawie 30000 mieszkańców. Przez Giżycko przebiegają drogi krajowe: nr 59 (Giżycko-Rozogi) i nr 63 (przejście graniczne Perły-przejście graniczne Sławatycze) orz drogi wojewódzkie nr 592, 643, 655. Miasto leży w odległości około 105 km na północny-wschód od Olsztyna.
Oprócz Twierdzy Boyen warto jeszcze obejrzeć w Giżycku m.in.: zabytkowy most obrotowy z XIX wieku  (fot.) na Kanale Łuczańskim  (fot.), będący unikatem na skalę europejską oraz dawny zamek krzyżacki (obecnie hotel)  (fot.), kościół ewangelicki z 1827 roku czy wieżę ciśnień z przełomu XIX i XX wieku  (fot.), z której roztacza się bardzo ładny widok na miasto i okolicę  (fot.).