To niewielkie i chyba mało znane miasteczko na Ziemi Kłodzkiej ma do zaoferowania kilka ciekawych zabytków. Zachowały się trzy wieże z fragmentami murów obronnych, całkiem ładny rynek z ratuszem i zabytkową kolumną św. Trójcy, stary kościół i jeszcze kilka interesujących miejsc.
Koniecznie trzeba wybrać się na most na Nysie Kłodzkiej skąd roztacza się piękna panorama starej części miasteczka.

• Brama Wodna  (fot.)  (fot.)
Brama została wzniesiona w XIV wieku, w 1568 roku dobudowano blanki i ostrosłupowe ceglane zwieńczenie. W połowie XVII wieku rozpoczęto wyburzanie murów miejskich i budowla przestała pełnić funkcje obronne. Aż do początku XX wieku pomieszczenia ponad przejazdem nie były używane. W 1922 roku w baszcie utworzono izbę historyczną, w której zgromadzono przedmioty lokalnych rzemieślników i dokumenty dotyczące historii miasta z XVIII wieku.
W latach 1970-1980 brama służyła jako punkt widokowy. W 1985 roku przeprowadzono remont obiektu. W 2013 roku bramę odnowiono i odtworzono niektóre detale architektoniczne, w tym kratę.
Brama powstała na planie kwadratu o wymiarach około 7x7 m, wewnątrz bramy jest ostrołukowy przejazd. Od strony przedmieścia widoczna jest w licu ściany płycina, pełniąca rolę prowadnicy kraty i sama krata. Od strony miasta widoczne są zewnętrzne schody, prowadzące do pomieszczenia nad przejazdem.
Wstęp do Bramy Wodnej jest płatny.


• Baszta Kłodzka  (fot.)
Basztę wzniesiono w 1319 roku jako część obecnie nieistniejącej Bramy Kłodzkiej. W 1568 roku została przebudowana, kolejna przebudowa miała miejsce w 1843 roku. W latach 1975-1977 przeprowadzono ostatni remont i obiekt udostępniono do zwiedzania. Wstęp do Baszty Kłodzkiej jest bezpłatny.
Baszta została wzniesiona na planie kwadratu o boku 5 m. Pierwotnie miała hełm drewniany, który w 1568 roku zamieniono na ceglany, posiadający kształt ostrosłupa. Na wszystkich ścianach w najwyższej kondygnacji są po dwa otwory strzelnicze. Na szczycie wieży jest zabezpieczony kratą taras służący jako punkt widokowy.


• Baszta Rycerska  (fot.)  (fot.)
Baszta została wzniesiona w 1580 roku jako element obwarowań miejskich. W 1608 roku została nakryta ostrosłupowym hełmem. W 1843 roku została przerobiona na dzwonnicę wzniesionego obok niej kościoła ewangelickiego.
Baszta została wzniesiona na planie kwadratu o wymiarach 4,5x4,5 m. We wszystkich ścianach na różnych wysokościach widnieją wąskie pionowe otwory strzelnicze. We wnętrzu baszty zachował się oryginalny dzwon pochodzący z początku XIX wieku.


• Mury obronne  (fot.)  (fot.)
Budowę pierwszych murów rozpoczęto około 1319 roku. Za ich wzniesienie król Jan Luksemburski przyznał miastu pełną samodzielność prawną, co postawiło Bystrzycę w rzędzie miast królewskich. Początkowo w murach były tylko dwie bramy wjazdowe do miasta (Kłodzka i Wodna), około 1400 roku przebito furtę Wyszkowską (zamurowaną w połowie XV wieku), a następnie dwie inne furty. Około 1500 roku w miejscu, w którym wcześniej była furta Wyszkowska, zbudowano Bramę Nową. W 1553 roku wybito w murach furtę Wodną. Od połowy XVIII wieku mury były stopniowo wyburzane. W 1842 roku rozebrano Bramę Nową, rok później Bramę Kłodzką, z której pozostała tylko wieża, a w 1870 roku zasypano fosę, w miejscu której urządzono planty.
Dzisiaj mury z trzema wieżami niemal w całości otaczają starówkę. Mają grubość około 1 m i obecnie są znacznie obniżone, częściowo włączone w powstałe przy nich domy. Mury remontowano w latach 1960-1962, pomiędzy rokiem 1970 a 1977 przeprowadzono kolejne zabiegi konserwatorskie. W latach 2011-2014 wysokie mury obronne przy ul. Międzyleśnej zostały odrestaurowane i otrzymały iluminację, a mury przy ul. Wojska Polskiego odrestaurowane zostały w latach 2015-2016.


• Ratusz  (fot.)  (fot.)
Pierwszy ratusz w Bystrzycy Kłodzkiej, zniszczony podczas wojen husyckich, istniał już w XIV wieku. Odbudowano go w latach 1540-1541, a wieżę w 1583 roku. Budynek spłonął w 1703 roku, a po ponownym pożarze w 1823 roku został rozebrany. Obecna budowla została wzniesiona w latach 1852-1854. W roku 1936 ratusz odnowiono, kolejna renowacja została przeprowadzona w 1962 roku.
Ratusz został wzniesiony na planie czworokąta, posiada trzy kondygnacje i ryzalit z wejściem. Część bryły budynku pokryta jest dekoracją sgraffitową. Wieża budowli składa się z dwóch różnej średnicy ośmiokątów i posiada ganek na kroksztynach, z metalową galeryjką.
Obecnie ratusz jest siedzibą Urzędu Miasta i Gminy Bystrzyca Kłodzka.


• Kolumna św. Trójcy  (fot.)  (fot.)
Kolumna powstała w 1736 roku. Została wykonana przez śląskiego rzeźbiarza Antona Jörga. Fundatorem był bystrzycki radca i podskarbi Kacper Rudolf Kleinwatcher. Kolumna powstała, aby chronić miasto od pożarów i zarazy, która w tym czasie pustoszyła okolicę.
Kolumna ma wysokość około 10 metrów. Kolumna ukazuje symbolicznie walkę Kościoła z Szatanem. Inspiracją dla tej kompozycji był dwunasty rozdział Apokalipsy św. Jana, o czym informuje inskrypcja wykuta na podstawie pomnika. Szczyt zwężającego się ku górze cokołu o trzech wklęsłych bokach, zwieńczono przedstawieniem Trójcy Świętej. Poniżej znajduje się figura Matki Bożej Wniebowziętej. Jej postać otaczają postaci świętych Józefa, Anny i Joachima. Poniżej Marii stoi figura Archanioła Michała. Postument otacza bogato ornamentowana kamienna balustrada, w której narożach stoją figury świętych Floriana, Jana Nepomucena i Franciszka Ksawerego.


• Kościół św. Michała Archanioła  (fot.)  (fot.)
Pierwsze wzmianki o kościele pochodzą z 1336 roku. W XIV wieku do najstarszej romańskiej części dobudowano trzyprzęsłowy korpus nawowy, adaptując mury pierwotnie wzniesionej świątyni. W północno-zachodnim narożniku wzniesiono wieżę, a do prezbiterium dobudowano pomieszczenie dla chóru. W 1426 roku, podczas wojen husyckich, runęła wieża kościoła. W 1475 roku kościół spłonął, a następnych latach został odbudowany. W 1676 roku świątynię odrestaurowano, a w 1793 roku dobudowano od północnej strony nową zakrystię. W latach 1914-1915 rozbudowano bryłę w kierunku zachodnim, dodając po cztery nowe przęsła. Wyburzono też starą wieżę, zastępując ją nową od strony południowej i dobudowano kruchtę od zachodu.
Kościół jest budowlą wzniesioną z kamienia i cegły, posiada dwie nawy, siedem przęseł i czworoboczną wieżę, w górnej części przechodzącej w ośmiobok, zwieńczoną wysokim hełmem z trzema prześwitami. Bryła jest nakryta dwoma dachami dwuspadowymi. Świątynia posiada dwa prezbiteria, dwie kruchty i zakrystię. Wnętrze przykryte jest sklepieniem krzyżowo-żebrowym. W kościele zachowało się sporo kamiennych detali architektonicznych pochodzących z XIII i XIV wieku. Najstarszym zachowanym zabytkiem jest rzeźba Matki Boskiej z Dzieciątkiem, umieszczona na głównym ołtarzu. Figura pochodzi z XV wieku. Z 1577 roku pochodzi wykuta z piaskowca chrzcielnica. Poza tym zachowały się: barokowa krata z XVII wieku, neogotycka ambona z 1874 roku, prospekt organowy z 1753 roku, w prezbiterium rzeźby św. Franciszka Ksawerego i św. Jana Nepomucena. Ponadto rzeźba Chrystusa Frasobliwego z 1740 roku, a w kruchcie renesansowe epitafium Koschwitzów z I połowy XVI wieku.


• Posąg św. Jana Nepomucena  (fot.)
Posąg pochodzi z 1704 roku, a jego wykonawca pozostaje nieznany. Posąg jest najprawdopodobniej drugą najstarszą figurą św. Jana Nepomucena w Polsce, a starszy jest tylko posąg w Wierzbnej.
Posąg ustawiony jest na niewysokim cokole iotoczonym żeliwnym ogrodzeniem. Figura świętego pokryta jest polichromią. Futrzana peleryna jest brązowa, komża biała, a rękawy i dół wykończone są złotą koronką. Pod komżą jest czarna sutanna, spięta złotymi, gęsto rozmieszczonymi guziczkami. Nad głową świętego znajduje się aureola z pięciu dużych, złotych gwiazd.


• Kamienny pręgierz  (fot.)
Pręgierz pierwotnie został ustawiony obok ratusza na rynku w Bystrzycy Kłodzkiej w 1556 roku. W 1736 roku został przesunięty w inne miejsce rynku, a w 1814 roku przeniesiono go na Mały Rynek, gdzie stoi do dzisiaj.
Pręgierz jest wysoki na ponad 3,4 m i został wykuty w piaskowcu. Cokół ma przekrój kwadratowy o boku około 42 cm, powyżej niego kolumna ma ścięte boki i przechodzi w ośmiokąt. W najwyższej części kolumna ma przekrój okrągły, a jej szczyt stanowi stożkowa głowica z wykutą inkrypcją "DEUS IMPRIOS PUNIT", czyli Bóg ukarze grzeszników.
Pręgierz służył do wymierzania kar za drobne przestępstwa i występki oraz za czyny sprzeczne z ówczesnymi normami moralnymi i obyczajowymi. Skazani byli przy nim unieruchamiani i wystawiani na widok publiczny narażając się na szyderstwa oraz pogardę innych ludzi.
Na zdjęciu pręgierz znajduje się po prawej stronie.


• Kaplica św. Franciszka Ksawerego
Kaplica została wzniesiona w 1681 roku przy wjeździe do miasta od strony Kłodzka. Stanowiła wotum dla św. Franciszka Ksawerego za uratowanie miasta od zarazy. Według legendy w tym miejscu zmarł zadżumiony uciekinier z Kłodzka, który chciał dostać się do Bystrzycy Kłodzkiej.
Kaplica została wzniesiona na planie kwadratu, posiada kopułę i jest nakryta hełmem w kształcie dzwonu. We wnętrzu jest niewielki ołtarz.


• Kaplica św. Floriana
Kaplicę wznoszono w latach 1724-1725, w miejscu, w którym wcześniej istniała drewniana kapliczka z 1648 roku. Dedykowana jest patronowi strażaków św. Florianowi. Obecnie ma status kościoła filialnego.
Kaplica została wzniesiona na planie prostokąta, posiada apsydę mieszczącą prezbiterium, a także niewielką zakrystię i wejściową kruchtę. Nakryta jest dachem dwuspadowym, na kalenicy, którego ulokowano sygnaturkę[1]. Na sklepieniu zachowała się cenna polichromia, przedstawiająca św. Floriana. We wnętrzu zachowało się także bogate wyposażenie, pochodzące z okresu budowy. W przeszłości w kaplicy przechowywano relikwie św. Floriana, jednak w 1823 roku spłonęły one w pożarze.


• Muzeum Filumenistyczne
Siedziba Muzeum Filumenistycznego mieści się przy Małym Rynku, w dawnym kościele ewangelickim i szkole parafialnej. Budynki zostały wzniesione w latach 1821-1822, a następnie przebudowane w 1823 roku. Na cele muzealne zostały zaadaptowane na początku lat 60-tych XX wieku. Muzeum posiada bogate zbiory różnych przedmiotów do niecenia ognia (zapalniczki lontowe, benzynowe, gazowe, elektryczne oraz chemiczne, krzesiwa metalowe i skałkowe oraz starożytne lampy oliwne). Część kolekcji tworzą zbiory opakowań zapałek i etykietek zagranicznych z różnych krajów oraz cenny zbiór polskich etykietek zapałczanych. W zbiorach znajduje się około 500 000 etykietek zapałczanych oraz 1400 zapalniczek.


• Panorama Bystrzycy Kłodzkiej  (fot.)  (fot.)  (fot.)
Po zwiedzeniu starej części Bystrzycy Kłodzkiej warto przejść na ulicę Kolejową, skąd z mostu na Nysie Kłodzkiej roztacza się piękna panorama miasta. Naprawdę warto :-)

11.2023

Na podstawie stron internetowych: Bystrzyca Kłodzka w Wikipedii oraz Oficjalny serwis gminy Bystrzyca Kłodzka.

Aktualizacja 25.11.2023