Dawna cerkiew greckokatolicka pod wezwaniem Świętej Paraskewy, dziś kościół rzymskokatolicki parafii w Uściu Gorlickim (fot.).

Powstała w drugiej połowie XVII, a wieża pochodzi z roku 1743 (prawdopodobnie najstarsza wieża cerkwi łemkowskiej). Ikonostas autorstwa Michała Bogdańskiego pochodzi z 1904 roku (fot.). W nawie dwa ołtarze boczne przedstawiające Matkę Boską z Dzieciątkiem i Zdjęcie z Krzyża. We wnętrzu na uwagę zasługuje polichromia z 1811 roku.
Cerkiew jest budowlą drewnianą o konstrukcji zrębowej, wieża konstrukcji słupowej o ścianach pochyłych, całość pokryta gontem. Budynek cerkwi jest trójdzielny, na planie złożonym z trzech czworoboków: prezbiterium, nawy i babińca. Bryła również trójdzielna: najniższe jest prezbiterium, następnie wyższa nawa i wieża dominująca nad całością. Każdy z członów budowli jest nakryty odrębnym dachem, kopuły zwieńczone baniastymi wieżyczkami z pozornymi latarniami.
Cerkiew otoczona jest niskim murem z drewnianymi bramkami konstrukcji ramowej, zwieńczonymi gontowymi daszkami z cebulastymi baniami.
Uznawana za jedną z najpiękniejszych cerkwi w Polsce. W roku 2013 została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Naturalnego UNESCO.

Cerkiew greckokatolicka pod wezwaniem św. św. Kosmy i Damiana zbudowana w roku 1837 (fot.). Obecnie wykorzystywana jako kościół rzymskokatolicki.

Wyposażenie cerkwi pochodzi z XVIII i XIX wieku. Konstrukcji zrębowa, trójdzielna. Wzniesiona na planie złożonym z trzech prostokątów zbliżonych do kwadratu. Każdy z członów budowli jest nakryty odrębnym dachem. Wieża ma konstrukcję słupową. Nad wieżą umieszczono namiotowo-baniasty hełm. Cała cerkiew obita jest gontem.
We wnętrzu znajduje się wyposażenie pochodzące z XIX i początku XX wieku. W prezbiterium ołtarz główny z połowy XIX wieku. Prezbiterium oddzielone jest od nawy współczesną przegrodą o charakterze ikonostasu. Na ścianie nawy wiszą starsze ikony z początku XIX wieku, będące pozostałością dawnego ikonostasu. Przedstawiają one Matkę Bożą z Dzieciątkiem i Chrystusa Pantokratora. Z dawnego wyposażenia cerkiewnego zachował się też krzyż procesyjny z początku XIX wieku.

Cerkiew greckokatolicka pod wezwaniem Wniebowstąpienia Pańskiego (fot.).

Zbudowana w roku 1938, w miejscu poprzedniej, która spłonęła podczas I wojny światowej. Budowla zrębowa na planie krzyża greckiego. Dachy pokryte blachą, podobnie jak baniasty hełm i małe wieżyczki. Duża kopuła znajduje się na środku konstrukcji.
Ozdobą wnętrza jest rokokowy ołtarz z XVIII wieku (fot.). Nie ma ikonostasu, nad którym obecnie trwają prace. Cerkiew przyozdabiają liczne haftowane chusty. Obok cerkwi wolnostojąca dzwonnica z XIX wieku.
Dziś cerkiew jest współużytkowana przez wiernych wyznania rzymskokatolickiego i greckokatolickiego.

W Bodakach znajdują się dwie cerkwie: prawosławna i greckokatolicka, obie pod wezwaniem św. Dymitra.

Cerkiew prawosławna zbudowana w 1934 roku (fot.), jest obecnie filią parafii w Bartnem. To niewielka drewniana, bezwieżowa cerkiew, trójdzielna, dach pokryta blachą, zwieńczony niewielkimi baniami. Wewnątrz cerkwi nie ma ikonostasu, w jego miejscu znajduje się drewniana ścianka, na której rozwieszono obrazki w porządku odpowiadającym umieszczeniu ikon w ikonostasie.

Druga cerkiew, greckokatolicka, stoi tuż obok (fot.). Zbudowana na początku XX wieku. Jest cerkwią drewnianą, trójdzielną, konstrukcji zrębowej, kryta blachą. Nad przedsionkiem wieża o konstrukcji słupowej, z hełmem z pseudolatarnią. Podobne hełmy znajdują się również nad nawą i prezbiterium. Do prezbiterium dobudowana jest zakrystia. Wnętrze przykryte jest stropem płaskim z polichromią z początku XX wieku. W cerkwi zachował się ikonostas powstały bezpośrednio po wzniesieniu cerkwi. Obecnie użytkowana przez kościół rzymskokatolicki.

Bartne, wieś w 90% zamieszkana przez Łemków, również może poszczycić się posiadaniem dwóch cerkwi. Pierwsza, grekokatolicka pod wezwaniem św. św. Kosmy i Damiana pochodzi z roku 1842, powstała na miejscu starszej, rozebranej cerkwi (fot.). Wieża jest prawdopodonie starsza i jest pozostałością poprzedniej cerkwi. Cerkiew trójdzielna, z wyraźnie zaznaczonym prezbiterium, nawą i babińcem. Wieża o budowie słupowo-ramowej.
Wewnątrz barokowy ikonostas z XVIII wieku. Zachowały się też polichromie, ławki i sprzęty oraz odrzwia z rozebranej w 1971 roku cerkwi w Nieznajowej.
Obecnie cerkiew stanowi filię Muzeum Okręgowego w Nowym Sączu.

Druga cerkiew, prawosławna, również pod wezwaniem św. św. Kosmy i Damiana, powstała w roku 1928. Cerkiew trójdzielna z szeroką nawą, o konstrukcji zrębowej. Dach dwuspadowy, kryty blachą. Wieża konstrukcji słupowo-ramowej zwieńczona kopulastym hełmem z pozorną latarnią.
Z ikonostasu, przywiezionego w latach 30-tych XX wieku z rozebranej cerkwi na Ziemi Chełmskiej, pozostały jedynie carskie wrota. W cerkwi na uwagę zasługuje kopia obrazu Matki Bożej Poczajowskiej, ikona Michała Archanioła oraz kryształowy żyrandol, przeniesiony z tutejszej cerkwi greckokatolickiej.

Cerkiew prawosławna św. Łukasza Ewangelisty (fot.).

Zbudowana w 1835 roku, początkowo służyła grekokatolikom, po 1947 roku przejęta przez kościół rzymskokatolicki, a w 1968 roku przekazana Polskiemu Autokefalicznemu Kościołowi Prawosławnemu. Obecnie jest cerkwią filialną parafii prawosławnej w Bielance.
Jest to cerkiew jednonawowa, konstrukcji zrębowej, orientowana, trójdzielna, typu łemkowskiego. Wieża konstrukcji słupowo-ramowej z izbicą i kruchtą w przyziemiu. Dachy kryte blachą, zwieńczone nad wieżą, nawą i prezbiterium blaszanymi hełmami baniastymi ze ślepymi latarniami i krzyżami.
Wewnątrz świątyni zachował się cenny ikonostas wykonany w 1909 roku z ikoną Boga Ojca nad wizerunkiem Pantokratora, czyli ikoną przedstawiającą Jezusa Chrystusa jako władcy i sędziego Wszechświata. W nawie znajduje się rokokowy ołtarz boczny z ikoną Matki Boskiej z Dzieciątkiem w otoczeniu aniołów i biskupów, z malowanym tabernakulum. Ściany świątyni zdobi polichromia z początku XX wieku.
Obok cerkwi znajduje się stary wiejski cmentarz, na którym zachowało się kilkanaście starych nagrobków.

Cerkiew prawosławna pod wezwaniem św. Łukasza Apostoła (fot.).

Wybudowana prawdopodobnie w 1868 roku, choć niektóre części cerkwi są starsze i pochodzą z poprzedniej świątyni zbudowanej w 1771 roku. Początkowo służyła grekokatolikom, później kościołowi rzymskokatolickiemu, a powrocie Łemków przekazana kościołowi prawosławnemu. Obecnie jest cerkwią filialną parafii prawosławnej w Bielance.
Cerkiew jest budowlą orientowaną, trójdzielną, o ścianach krytych gontem. Dachy są pokryte blachą, dolne ich części załamane są uskokowo. Hełm wieży i dachy zakończone wieżyczkami posiadają ślepe latarnie z umieszczonymi na nich żelaznymi, kutymi krzyżami.
Wewnątrz świątyni polichromia oraz ikonostas z lat 1904-1905. Na stropach znajdują się przedstawienia figuralne, m.in. Ducha Świętego, Matki Boskiej Opieki. W prezbiterium mieści się barokowy ołtarz główny z baldachimem, a w nawie barokowe ołtarze boczne z XVIII wieku z tabernakulum. W różnych częściach cerkwi umieszczone są stare ikony pochodzące z XVII wieku. Obok cerkwi znajduje się stary cmentarz.

Cerkiew prawosławna pod wezwaniem Opieki Bogurodzicy (fot.).

Została wybudowana prawdopodobnie w 1871 roku jako cerkiew greckokatolicka, choć jest możliwe, że podawana data jest tylko rokiem gruntownego remontu cerkwi, a sama cerkiew powstała jeszcze w I połowie XIX wieku na miejscu poprzedniej świątyni istniejącej podobno do połowy XVIII wieku. Po wysiedleniu Łemków, w 1947 roku, cerkiew przekazano kościołowi rzymskokatolickiemu, który użytkował ją do 1956 roku. Cerkiew w tym czasie uległa znacznej dewastacji i zapadła nawet decyzja o jej zburzeniu. Na szczęście decyzję cofnięto, a cerkiew stopniowo wyremontowano. W 1958 roku powstała tu parafia prawosławna.
Cerkiew jest konstrukcją zrębową, orientowaną, trójdzielną, o ścianach pokrytych gontem. Izbicę wieży zdobią charakterystyczne, malowane na deskach pozorne tarcze zegarowe ze wskazówkami. Dachy cerkwi kryte są blachą miedzianą. Zwieńczenia wieży, nawy i prezbiterium są podobne, w formie baniastych hełmów z pozornymi latarniami. Obiekt otacza współczesne ogrodzenie, w które wkomponowano oryginalną bramę wejściową z XIX wieku.
Wewnątrz cerkwi polichromia z XIX wieku oraz ikonostas prawdopodobnie z XVIII wieku. W prezbiterium barokowy ołtarz główny, a w nawie dwa ołtarze boczne z ikonami Chrystusa przekazującego klucze św. Piotrowi oraz Opieki Bogurodzicy.

Cerkiew greckokatolicka Narodzenia Najświętszej Marii Panny (fot.).

Wybudowana w 1810 roku, w 1928 roku znacznie powiększona. Jest to cerkiew orientowana, trójdzielna, ściany pokryte gontem. Wieża o knostrukcji słupowo-ramowej ze ścianami pochyłymi. Nad nawą i prezbiterium kopuły namiotowe, łamane, zwieńczone baniami, hełm wieży baniasty z pozorną latarnią.
Wewnątrz cerkwi piękna polichromia z 1935 roku oraz ikonostas, który powstał prawdopodobnie na przełomie XVIII i XIX wieku. W nawie znajdują się dwa barokowe ołtarze boczne. Cerkiew otoczona jest kamiennym murem krytym gontem, w którym umieszczona jest brama-dzwonnica z 1876 roku zwieńczona trzema kopułami (fot.).

Cerkiew prawosławna św. Michała Archanioła (fot.).

Zbudowana w 1779 roku jako cerkiew greckokatolicka. Cerkiew jest budowlą orientowaną, dwudzielną. Wewnątrz cerkwi polichromia w charakterze neogotyckim z lat 1912-1913 oraz późnobarokowy kompletny ikonostas z XVIII wieku. W nawie barokowy ołtarz boczny z ikoną Matki Boskiej.

Cerkiew greckokatolicka św. Paraskewy w Uściu Gorlickim (fot.).

Wybudowana w 1786 roku, po 1947 roku obiekt przejęła parafia rzymskokatolicka, od 1997 roku ponownie właścicielami cerkwi są grekokatolicy.
Cerkiew jest budowlą orientowaną, trójdzielną, o konstrukcji zrębowej, ściany pokryte są gontem. Wieża słupowo-ramowa o ścianach pochyłych z pozorną izbicą. Nad nawą i prezbiterium kopuły namiotowe, łamane uskokowo. Zwieńczenia kopuł baniaste z pozornymi latarniami. Dach cerkwi pokryty jest blachą.
We wnętrzu cerkwi znajduje się kompletny, późnobarokowy ikonostas z XVIII wieku z rzadko spotykanymi rzeźbami Adama i Ewy oraz proroków. Polichromia wykonana została w 1938 roku. W nawie dwa ołtarze boczne o charakterze barokowym. Kilka ikon z wyposażenia cerkwi znajduje się obecnie w Muzeum Historycznym w Sanoku. Teren cerkwi otoczony jest kamiennym murem z dwiema murowanymi bramkami krytymi gontem. Przy prezbiterium stoi drewniany krzyż na pamiątką 1000-lecia chrztu Rusi.

Cerkiew greckokatolicka Opieki Matki Bożej w Owczarach  (fot.).

Zbudowana w 1653 roku. W 1710 roku dokonano całkowitej przebudowy prezbiterium cerkwi, a w 1783 roku dobudowano wieżę. Kolejna przebudowa miała miejsce w 1870 roku, kiedy poszerzono przedsionek, by osiągnął równą szerokość z nawą. W 1938 roku wykonano we wnętrzu polichromię figuralno-ornamentalną z okazji 950 rocznicy chrztu Rusi. W kopułach namalowano Ducha Świętego pod postacią gołębicy i czterech cherubinów oraz iluzjonistyczny widok otwartego na niebo okulusa z wijącymi się kwiatami.
Po Akcji "Wisła" cerkiew została przejęta przez parafię rzymskokatolicką. Po powrocie części dawnych mieszkańców wsi po 1956 roku w budynku okazjonalnie były odprawiane również nabożeństwa greckokatolickie. W latach 1983-1985 dokonano gruntownego remontu, przywrócono wówczas pokrycie dachu gontem. W 1995 roku cerkiew otrzymała nagrodę Prix Europa Nostra dla najlepiej utrzymanego obiektu zabytkowego. Od 1998 roku świątynia jest wspólną siedzibą parafii rzymsko- i greckokatolickiej. W czerwcu 2013 roku cerkiew została wpisana na Światową Listę Dziedzictwa UNESCO.
Cerkiew reprezentuje typ łemkowski, jest orientowana, pierwotnie trójdzielna, obecnie pozornie dwudzielna, z wieżą o konstrukcji słupowo-ramowej ponad przedsionkiem. Prezbiterium i nawa są równej szerokości. Dachy kryte gontem nad trzema częściami świątyni wieńczą hełmy z pseudolatarniami i krzyżami. Pomiędzy przedsionkiem a babińcem portal z nadprożem o kotarowym wykroju i datą budowy cerkwi - 1653. Posadzka z płytek kamiennych. Chór muzyczny wsparty na kolumienkach w kształcie litery "C" z balustradą tralkową. Cerkiew wzniesiono na fundamencie z wykarczowanych pni drzewnych ze względu na konieczność ochrony przed wilgocią.
We wnętrzu znajduje się ikonostas z XVIII wieku malowany na niebiesko, czerwono i złoto, dekorowany ażurowymi kolumnami z motywem liści winorośli z przepięknie dekorowanymi carskimi wrotami  (fot.)  (fot.). Ikony w ikonostasie wykonał artysta Jan Medycki. Kilka wizerunków napisał również anonimowy malarz wiejski. W cerkwi znajdują się również boczne ołtarze: św. Mikołaja z XVIII-wieczną ikoną  (fot.), Matki Bożej z XVII-wieczną ikoną Matki Bożej z Dzieciąkiem w metalowej sukience  (fot.) oraz Chrystusa z ikoną Chrystusa Nauczającego z XVII wieku  (fot.). Ikona w tym ostatnim pochodzi z 1664 roku i pierwotnie znajdowała się w starszym ikonostasie w tej samej świątyni.
Teren cerkwi otoczony jest murem z kamienia łamanego z wejściami: od strony południowej w formie murowanej bramki i od zachodu przez zbudowaną z cegły masywną dzwonnicę bramną  (fot.)  (fot.). Dzwonnica pochodzi z około połowy XIX wieku, jest dwukondygnacyjna o tynkowanych i bielonych ścianach, nakryta blaszanym dachem namiotowym z baniastym hełmem zwieńczonym krzyżem  (fot.).

Drewniane, łemkowskie cerkwie Beskidu Niskiego są konstrukcji zrębowej, tzn. układano na sobie długie, masywne bale drewniane, łącząc je w narożach za pomocą specjalnych nacięć. To cerkwie o budowie trójdzielnej, składające się z:

• babińca (najczęściej schowanego pod wieżą, który niegdyś służył jako osobne pomieszczenie dla kobiet),
• nawy (największej, najszerszej i najwyższej części cerkwi stanowiącej miejsce dla wiernych),
• prezbiterium (określane też jako sanktuarium, jest najświętszym miejscem w cerkwi i prawo wstępu ma tylko sprawujący liturgię oraz służba cerkiewna).

Cerkwie najczęściej zwrócone są prezbiterium ku wschodowi. Najwyższymi częściami cerkwi są nadbudowane nad babińcem wieże. Wieże-dzwonnice są czworoboczne, wzniesione w konstrukcji słupowo-ramowej. Kopuły dachu cerkwi są konstrukcji zrębowej, cztero- lub ośmiopołaciowe zwane kopułami namiotowymi, pokryte najczęściej gontem. Kopuły wieńczą smukłe, baniaste hełmy, nad którymi górują najróżniejsze w formach kute, stalowe krzyże. Teren cerkwi najczęściej jest ogrodzony kamiennym murkiem lub ogrodzeniem z bali przykrytym jedno- lub dwuspadowym daszkiem z gontów. Na teren przycerkiewny prowadzą przeważnie drewniane bramki.
Najważniejszym elementem w cerkwi jest ikonostas, czyli ściana ikon oddzielająca prezbiterium od nawy. Układ ikon w ikonostasie jest ściśle określony, umieszczone są w rzędach, których zazwyczaj jest pięć. Każdy rząd ma swój układ ikon i swoje znaczenie:

• I rząd - ikony namiestne (m.in. ikona chramowa poświęcona patronowi cerkwi, Chrystus Nauczający, Matka Boska z Dzieciątkiem) oraz wrota (główne drzwi w ikonostasie, czyli carskie wrota oraz wrota diakońskie),
• II rząd - świąteczny (przdstawienie najważniejszych świat w roku, zestaw 12 ikon z umieszczoną najczęściej pośrodku Ostatnią Wieczerzą),
• III rząd - grupa Deesis, po grecku prośba, orędownictwo (symboliczna scena przedstawiająca Chrystusa na tronie między Marią i św. Janem Chrzcicielem, proszącymi Go o łaskę dla ludzi),
• IV rząd - prorocy i ojcowie Kościoła,
• V rząd - patriarchowie za Starego Testamentu z Bogiem Ojcem lub Świętą Trójcą pośrodku.


Zwieńczeniem ikonostasu jest zawsze u samej góry, centralnie umieszczana scena Ukrzyżowania Chrystusa z postaciami Marii i Jana Ewangelisty. Czasem umieszczane są tam też tablice z dziesięciorgiem przykazań, pastorał i naczynie z manną.