Są tacy, co lubią Dzień Zakochanych. Są też tacy, co go nie obchodzą twierdząc, że jest obce naszej tradycji. Jest jednak w Polsce miasto, które może się poszczycić posiadaniem relikwi patrona zakochanych, czyli św. Walentego. Tym miastem jest Chełmno, stare, pełne zabytków miasto położone przepięknie na wysokiej wiślanej skarpie.
Dlatego bez względu na to, czy lubimy Dzień Zakochanych czy nie, odwiedźmy miasteczko, w którym na skraju parku Nowe Planty, możemy przysiąść na ławeczce obok zakochanej w sobie od lat sympatycznej pary... :-))

• Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny (fara)
Kościół gotycki zbudowany w latach 1280-1320  (fot.)  (fot.). Jest to trójnawowa hala z wydzielonym, prostokątnym prezbiterium. Nawy boczne przykryte są poprzecznymi dachami dwuspadowymi, które tworzą charakterystyczne trójkątne szczyty. Kościół jest budowlą ściśle orientowaną, tj. położoną na osi wschód-zachód (wschód - prezbiterium, zachód - wejście). Barokowy ołtarz główny, dzieło Macieja Rodte, pochodzi z lat 1708- 1710, figury apostołów przy filarach od strony nawy głównej pochodzą z wieku XIV, na ścianie nawy północnej zachowały się fragmenty polichromii z XV wieku. Gotlandzka, późnoromańska chrzcielnica została wykonana na przełomie XIII i XIV wieku. Obok prezbiterium znajdują się dwie kaplice: Matki Boskiej Chełmińskiej z otoczonym kultem cudownym obrazem Matki Boskiej Chełmińskiej z 1649 roku oraz kaplica południowa Bożego Ciała z barokowym ołtarzem i płaskorzeźbą przedstawiającą Ostatnią Wieczerzę. Pod sklepieniem nawy głównej znajduje się meluzyna, świecznik w kształcie głowy jelenia z XVII wieku, ufundowany przez Bractwo św. Huberta i spełniający funkcję higrometru.
W jednym z ołtarzy bocznych w srebrnym relikwiarzu przechowywane są relikwie św. Walentego, patrona zakochanych  (fot.).
Z wieży kościoła farnego rozciąga się piękna panorama miasta  (fot.)  (fot.).


• Ratusz
Jeden z najcenniejszych zabytków renesansu w Polsce  (fot.)  (fot.). Wzniesiony w latach 1567-1572 w miejscu wcześniejszego ratusza zbudowanego w stylu gotyckim. Wieżę wybudowano w latach 1584-1596, a barokowy hełm pochodzi z 1721 roku. Zbudowany na planie prostokąta o wymiarach 13,20x22,70 m, ma wysokość około 47 metrów. W zachodniej elewacji umieszczona jest dawna miara wzorcowa państwa krzyżackiego (tzw. pręt chełmiński długości 432,5 centymetrów). Od początku powstania aż do roku 1975 była to siedziba rady miejskiej. Od roku 1983 mieści się tu Muzeum Ziemi Chełmińskiej.
W południe z wieży ratuszowej można posłuchać hejnału - to pieśń "Wisła" powstała w 1863, autorstwa Ignacego Danielewskiego.


• Kościół św. Jakuba Starszego i św. Mikołaja
Zbudowany dla sprowadzonego w 1258 roku do miasta zakonu franciszkańskiego. Budowę rozpoczęto prawdopodobnie w roku 1326 i trwała ona prawie 100 lat. Kościół jest budowlą halową z prosto zakończonym prezbiterium, zbudowany w stylu gotyckim  (fot.)  (fot.). Charakterystycznym elementem jest ośmioboczna dzwonnica o wysokości 54,5 m. Sklepienie prezbiterium jest krzyżowo-żebrowe, a sklepienie korpusu - gwiaździste. W 1806 roku została dokonana kasata zakonu przez władze pruskie. W latach 1822-1828 kościół przekazano Zgromadzeniu Sióstr Miłosierdzia, a od 1859 roku użytkowany był jako kościół gimnazjalny. Około roku 1859 wnętrza odrestaurowano w duchu neogotyckim.
Obecnie jest to kościół filialny w parafii Wniebowzięcia NMP.


• Kościół św. Piotra i św. Pawła
Budowę kościoła rozpoczęto w połowie XIII wieku i trwała około 100 lat. Kościół jest murowany z cegły, z zewnątrz zachował cechy gotyckie, wnętrze jest barokowe  (fot.). Obecnie jest to czteroprzęsłowa niesymetryczna bazylika o bardzo wąskiej nawie północnej, prezbiterium jest trójprzęsłowe ze sklepieniem krzyżowo-żebrowym i gwiaździstym w przęśle środkowym. Korpus podzielony jest czworobocznymi filarami na trzy nawy o nierównej szerokości. Wnętrza kryją XIV-wieczne malowidła ścienne, rokokowy ołtarz główny, drewniane stalle w prezbiterium oraz również rokokową ambonę. W podłodze prezbiterium znajduje się gotycka płyta nagrobna pierwszego biskupa chełmińskiego Hendryka z XIV wieku. Do roku 1829, czyli do kasaty, mieścił się tu zakon dominikanów. W latach 1850-1945 świątynię przekazano w użytkowanie gminie ewangelickiej. Obecnie jest kościół filialny w parafii Wniebowzięcia NMP.


• Zespół klasztorny ss. Miłosierdzia św. Wincentego a Paulo
W roku 1265 do Chełmna zostały sprowadzone cysterki, które otrzymały od rady miejskiej działki budowlane wraz z bramą miejską oraz liczne posiadłości wiejskie. W latach 1280-1330 oprócz zabudowań klasztornych powstał kościół św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty. Prawdopodobnie w pierwszej połowie XV wieku klasztor przejęły benedyktynki i przebywały tam aż do kasacji zakonu przez Prusaków w roku 1821. W następnym roku klasztor przejęło zgromadzenie Sióstr Miłosierdzia, które przebywają tu do dziś prowadząc Dom Pomocy Społecznej  (fot.)  (fot.).
Kościół św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty jest budowlą ceglaną, salową, dwukondygnacyjną dzięki wbudowaniu murowanej empory zakonnej. Wnętrze kryte jest sklepieniem gwiaździstym, a niska część pod emporą krzyżowym. Dolna część kościoła przeznaczona jest dla osób świeckich, górna dostępna jest tylko dla mniszek. We wnętrzu możemy podziwiać gotycką polichromię z połowy XIV wieku, wykonaną we Flandrii płytę nagrobną mieszczanina Arnolda Lishorena zmarłego w 1275 roku oraz rzeźbę Chrystusa w grobie z 1380 roku, kilka zespołów stalli z 1595 roku, prospekt organowy z roku 1619 oraz ambonę z 1597 roku. Przy wejściu kamienny portal południowy z 1619 roku. Główny ołtarz barokowy oraz ołtarze boczne pochodzą z przełomu XVII i XVIII wieku. Za antepedium ołtarza św. Wincentego spoczywają relikwie bł. Jana Łobdowczyka.
Do budynków klasztornych przylega od strony północno-zachodniej wieża Mściwoja (Mestwina) z początku XIII wieku. Wieża jest pozostałością rezydencji komtura krzyżackiego i prawdopodobnie jest najstarszym obiektem w Chełmnie. Na terenie klasztoru możemy też obejrzeć drugą z ocalałych w mieście bram - Bramę Merseburską. Obecnie urządzona jest tam kaplicę Grobu Pańskiego.


• Kościół św. Ducha
Kościół został zbudowany w latach 1280-1290 roku, a na początku XIV wieku dobudowano do niego wieżę  (fot.)  (fot.). Jest, podobnie jak fara, budowlą orientowaną na osi wschód-zachód. Początkowo był kościołem szpitalnym prowadzonym przez zakon Duchaków, a od 1694 roku należał do Zgromadzenia Sióstr Miłosierdzia. W 1828 roku został częściowo zamieniony na magazyn wojskowy. Do funkcji sakralnych przywrócono go na początku XX wieku.
Kościół jest budynkiem ceglanym, salowym z czworoboczną wieżą od strony zachodniej. Wnętrze pokryte jest XVIII-wiecznym sklepieniem kolebkowym, na ścianach znajdują się gotyckie polichromie z XIV i XV wieku. Kościół jest obecnie miejscem prezentacji dorobku Chorągwi Ziemi Chełmińskiej, która wraz ze Stowarzyszeniem "Zastęp Rycerski z Chełmna" popularyzuje średniowieczne tradycje kultury rycerskiej, a także walory Chełmna i całej ziemi chełmińskiej.


• Brama Grudziądzka
Zbudowana pod koniec XIII wieku, powiększona o przedbramie w XIV wieku. Około 1620 roku nadbudowano nad nią renesansową kaplicę związaną z kultem Matki Boskiej Chełmińskiej. Kaplicę wieńczy szczyt manierystyczny z 1620 roku  (fot.). Pierwotnie brama ta istniała jako wieża, do której po obu stronach przylegały mury obronne.


• Mury miejskie z basztami
Jedne z najlepiej zachowanych murów miejskich w Polsce, otaczają niemal całe miasto  (fot.)  (fot.). Istniejące mury mają długość około 2200 metrów z dwiema bramami i 23 basztami i wieżami. Chełmińskie mury obronne wznoszono od połowy XIII wieku do połowy XIV wieku. W drugiej połowie XIX wieku, decyzją władz pruskich, dla ułatwienia komunikacji miejskiej rozebrano 2 odcinki murów i 5 bram.
Z zachowanych baszt najciekawsze to:
• Baszta Prochowa  (fot.)
Wzniesiona na przełomie XIII i XIV wieku, początkowo była basztą odkrytą. W XV wieku zamurowana i podwyższona. Była magazynem sprzętu wojennego i miejscem wyrobu prochu. Od 1977 do 1983 roku była siedzibą Muzeum Regionalnego. Obecnie mieści się tu ekspozycja stała "Z pradziejów Chełmna i okolic" oraz ekspozycja etnograficzna.
Z basztą związana jest legenda o duchu Bernarda Szumborskiego - czeskiego zaciężnika krzyżackiego, skazanego po wsze czasy na potępienie za swe czyny dokonane podczas okupacji miasta.
• Baszta Panieńska  (fot.)
Do końca XIX wieku była to jedna z otwartych miejskich baszt, przebudowana w XX wieku. Obecnie siedziba rycerzy ze Stowarzyszenia "Zastęp Rycerski z Chełmna".


• Budynek Akademii Chełmińskiej  (fot.)


• Dawne koszary korpusu kadetów
Zbudowane w 1776 roku dla założonego w celu germanizacji młodzieży przez Fryderyka II, Korpusu Kadetów. Budynki powstały na miejscu gotyckiej zabudowy mieszczańskiej w stylu barokowo-klasycystycznym  (fot.).


• Chełmińskie parki
Chełmno to nie tylko zabytki. Bardzo miłe mogą być spacery po miejskich parkach z których najciekawsze to:
• Park Nowe Planty
Powstał w latach 1834-1835. Położony w miejscu starych rowów obronnych, zajmuje powierzchnię około 5,8 ha. Główną atrakcją Nowych Plant są dywany kwiatowe  (fot.)  (fot.)  (fot.), punkt widokowy oraz ławeczka zakochanych z rzeźbą zakochanej pary  (fot.).
• Park Pamięci i Tolerancji im. Ludwika Rydygiera
Powstał w 1951 roku na miejscu dawnego cmentarza ewangelickiego i żydowskiego, położony w sąsiedztwie Bramy Grudziądzkiej. W parku znajduje się kolejna marmurowa ławeczka zakochanych oraz kompozycja kwiatowa w kształcie dwóch powiązanych serc  (fot.).


• Wieża ciśnień
Budowę wieży rozpoczęto 1 września 1898 roku. Mierzy 31,26 m i jest zbudowana w stylu neogotyckim  (fot.). Podczas budowy na szczcie wieży umieszczono w cynowej puszce akt erekcyjny zaopatrzony w pieczęć opłatkową Chełmna oraz monetę 10 fenigów. W lipcu 1984 roku puszka zostało odnaleziona i przekazana do Muzeum Ziemi Chełmińskiej. Wieża ciśnień pracowała aż do połowy lat 80-tych XX wieku.

12.2011

Na podstawie stron internetowych: Oficjalna strona Chełmna, Chełmno w Wikipedii, Moje Chełmno.

Aktualizacja 06.12.2011