Dawno, dawno temu, za siedmioma górami i siedmioma lasami, a konkretnie to na południu Polski, spotkali się trzej bracia: Leszko, Bolko i Cieszko. Bracia nie byle jacy, bo byli synami króla Leszka III. Zobaczyli się po długiej rozłące i tak się ucieszyli ze spotkania, że postanowili w tym miejscu założyć miasto. Jak postanowili, tak też zrobili...
A miasto przetrwało do naszych czasów i po dziś dzień na pamiątkę spotkania trzech braci zwą go Cieszynem :-)

• Rotunda św. Mikołaja  (fot.)
Romańska rotunda św. Mikołaja pełniła funkcje kaplicy zamkowej i grodowego kościoła. Powstała prawdopodobnie w I połowie XI wieku na Górze Zamkowej. Rotunda jest budowlą orientowaną, składającą się z okrągłej nawy o średnicy wewnętrznej 6,4 m i zewnętrznej 9,3 m oraz od strony wschodniej z półkolistej absydy o średnicy 1,4 m. Mury rotundy wzniesione są z ciosów wapiennych. Grubość muru nawy oraz absydy wynosi 1,25 m. Wewnątrz, od strony zachodniej rotundy, znajduje się empora. Po stronie południowej empory w ścianie nawy, znajduje się nisza po otworze drzwiowym, co może oznaczać, że kiedyś istniało połączenie rotundy z palatium, którego śladów na Górze Zamkowej dotychczas nie odkryto. Ściany nawy zamknięte są sklepieniem przykrytym stożkowym dachem gontowym, absyda przykryta jest półkopułą. Wysokość ścian nawy do nasady dachu wynosi 11,3 m, a absydy 6,8 m. Całkowita wysokość budowli wynosi około 15 m.
W I połowie XIX wieku dokonano przebudowy budowli w stylu klasycystycznym. Wzniesiono wówczas mur dookoła świątyni, wybito duże, półkoliste okna, nałożono nowy, blaszany hełm. W latach 1947-1955 na szczęście przywrócono rotundzie jej pierwotny romański wygląd.
Rotunda św. Mikołaja została uwieczniona na banknocie o nominale 20 złotych. Świątynia jest udostępniona do zwiedzania, bilety i klucz można otrzymać w kasie w Wieży Piastowskiej. Obok rotundy znajduje się punkt widokowy, z którego można obejrzeć panoramę czeskiego Cieszyna.


• Wieża Piastowska  (fot.)
To dawna wieża obronna zamku książąt cieszyńskich, jedna z czterech niegdyś istniejących. Powstała w I połowie XIV wieku. Wieżę wzniesiono na planie kwadratu z rozległymi piwnicami. Wieża jest pięciokondygnacyjna o wysokości 29 m i składa się z czterech cześci: podziemnej zagłębionej prawie 6 m poniżej obecnego poziomu terenu, dolnej o wysokości 10,4 m, środkowej o wysokości 15 m oraz górnej, którą stanowi ponad 4 metrowej wysokości korona. W dolnej partii korony znajdują się machikuły, które umożliwiały rażenie przeciwnika bez potrzeby wychylania się poza mur. Korona muru zwieńczona jest blankowaniem, zwanym też krenelażem. Wieża została zbudowana z łamanego piaskowca, a cokół wieży, wykończenia naroży ścian oraz konstrukcję nośną korony wykonano z obrobionych ciosów kamiennych. Grubość ścian w dolnej partii wynosi 2,5 m, a wyżej ściany ulegają zwężeniu do 1,5 m.
Wieża była kilkakrotnie restaurowana, m.in. w I połowie XIX wieku, kiedy to wymieniono dach i zainstalowano zegar. W latach 1976-1989 przeprowadzono remont wieży dobudowując taras widokowy na szczycie, remontując blankowanie i odnawiając tarcze z piastowskimi orłami.
Wieża jest udostępniana do zwiedzania (wstęp płatny), a z jej szczytu rozpościera się przepiękny widok zarówno na polską, jak i czeską część Cieszyna oraz na Beskid Śląski i Beskid Śląsko-Morawski  (fot.)


• Wieża Ostatecznej Obrony  (fot.)
Odkryta niedawno w wyniku prowadzonych na Górze Zamkowej prac archeologicznych. Wieża zbudowana jest z kamienia wapiennego i posiada kształt walca o średnicy 12 m i grubości muru 4,2 m. Koliste wnętrze użytkowe posiada średnicę około 3 m. Wysokość wieży wynosi obecnie 12 m, ale prawdopodobnie była dwukrotnie wyższa. Wzniesiona została prawdopodobnie w II połowie XIII wieku i pełniła funkcję wieży ostatecznego oporu. Wieża, podobnie jak i cały zamek, popadła w ruinę w wyniku zniszczeń poniesionych podczas wojny trzydziestoletniej (1618-1648). Podczas wojny, w 1647 roku, zamek obsadzony przez załogę szwedzką, był bowiem atakowany przez wojska austriackie.
Obiekt jest udostępniony do zwiedzania.


• Pałac Myśliwski Habsburgów  (fot.)
Zbudowany w latach 1838-1840 w stylu klasycystycznym na fortyfikacjach zamku dolnego. W pałacu mieściły się pokoje gościnne rodziny cesarskiej oraz kancelaria Komory Cieszyńskiej, czyli zarządu dobrami dawnego Księstwa Cieszyńskiego. Od 1947 roku jest siedzibą Szkoły Muzycznej. Na skraju dziedzińca zamkowego znajduje się pomnik pedagoga, nauczyciela i poety, Jana Kubisza. Przed pałacem znajduje się pomnik wg projektu Jana Raszki "Legionistom Ślązakom poległym za Polskę".


• Kościół św. Marii Magdaleny  (fot.)
Najstarszy istniejący w Cieszynie kościół katolicki. Kościół zbudowano w XIII wieku w stylu romańskim z fundacji Eufemii, żony księcia opolsko-raciborskiego Władysława Opolskiego. Początkowo była to świątynia klasztorna zakonu dominikanów pod wezwaniem NMP. W latach 1544-1611 został przejęty przez ewangelików. Od 1611 do 1789 roku ponownie w rękach dominikanów. Po wielkim pożarze miasta, w 1789 roku, gruntownie przebudowany, w wyniku czego nabrał cech barokowych. Świątynia stała się wówczas nowym kościołem farnym pod wezwaniem św. Marii Magdaleny ponieważ nosząca dotąd to wezwanie fara została zniszczona podczas pożaru. Klasztor dominikanów został wówczas zlikwidowany, a zakonnicy opuścili Cieszyn.
Kościół został zbudowany na planie krzyża łacińskiego z wydłużonym prezbiterium i krótką nawą połączoną z dwukondygnacyjnym chórem muzycznym. Główne wejście ozdobione jest wczesnogotyckim, ostrołukowym portalem z przełomu XIII i XIV wieku. Przy nawie od strony południowej znajduje się kaplica Adoracji Najświętszego Sakramentu, a od strony północnej do nawy przylegają dwie kaplice: św. Melchiora Grodzieckiego i Św. Krzyża.
Wewnątrz znajduje się: późnobarokowy ołtarz główny (1795) z symbolem Opatrzności Boskiej, rzeźbami świętych Piotra i Pawła oraz obrazem przedstawiającym Marię Magdalenę namaszczającą olejkiem stopy Jezusa; późnobarokowa ambona z Duchem Świętym, figurami Mojżesza i anioła z dekalogiem oraz późnobarokowa chrzcielnica. W 1997 roku w ołtarzu głównym zawieszono pochodzący z XVII wieku obraz Matki Bożej Cieszyńskiej.
Od 2002 roku kościół nosi miano "Sanktuarium Matki Bożej Cieszyńskiej".


• Rynek  (fot.)
W obecnym miejscu powstał w XV wieku. Na Rynku mieścił się ratusz oraz kamienice najbogatszych mieszkańców Cieszyna wzniesione w XVI wieku w stylu renesansowym. Obecne kamienice pochodzą w większości z XIX i początku XX wieku. Na Rynku znajduje się studnia z figurą św. Floriana będąca pozostałością dawnego systemu zasilania miasta w wodę.
Najważniejsze budynki to:
• Ratusz  (fot.)
Obecny budynek ratusza powstał po wielkim pożarze miasta w 1789 roku. Ratusz oddano do użytku już w następnym roku. Powstała budowla według projektu Ignacego Chambreza w stylu barokowo-klasycystycznym, dwukondygnacyjna, o siedmioosiowej fasadzie. We wrześniu 1801 roku oddano do użytku ratuszową wieżę. W 1818 roku dobudowano salę teatralną. W 1836 roku ratusz uległ częściowemu spaleniu, odbudowany w 1846 roku.
Z ratuszowej wieży w każde południe rozlega się hejnał skomponowany z okazji 1150-lecia legendarnego założenia Cieszyna.
• Dom Narodowy  (fot.)
Zbudowany w stylu eklektycznym staraniem Towarzystwa Domu Narodowego jako "Dom Polski". Otwarcie nastąpiło w 1901 roku. Był siedzibą biblioteki, Czytelni Ludowej, drukarni oraz Rady Narodowej Księstwa Cieszyńskiego. Obecnie znajduje się tu Cieszyński Ośrodek Kultury "Dom Narodowy".
• Budynek Poczty  (fot.)
Wybudowany w 1909 roku w stylu secesyjnym.
• Kamienica Konczakowskich
Pierwotnie w tym miejscu znajdowały się dwa domy w stylu renesansowym z podcieniami. Po pożarze miasta w 1789 roku oba domy scalono, zamurowano podcienia, wykonano wspólną fasadę. Kamienica posiada renesansowo-barokowy dziedziniec wewnętrzny.
• Hotel "Pod Brunatnym Jeleniem"  (fot.)
Zbudowany w 1912 roku z dekoracją elewacji i wnętrz w stylu wiedeńskiego neobaroku.


• Starówka
Zabytkowa cieszyńska starówka to kilkadziesiąt kamienic w obrębie ulic Głębokiej  (fot.), Menniczej  (fot.), Starego Targu, Sejmowej, Nowe Miasto i Śrutarskiej. Wśród nich m.in.: dawny Dom Niemiecki z końca XIX wieku w stylu neorenesansu niderlandzkiego, budynek dawnej Cieszyńskiej Kasy Oszczędności, kamienica Bludowskich, dawny Sejm Ziemski.


• Kościół św. Jerzego
Pochodzi z przełomu XIV i XV wieku. Początkowo pod wezwaniem Świętej Trójcy, a następnie Świętego Krzyża. Pierwotnie była to kaplica przy przytułku i do 1882 roku funkcjonowała jako kościół szpitalny. Gruntownie odrestaurowany w połowie XIX wieku oraz na początku XX wieku.
Kościół jest murowany z cegły, jednonawowy z jednoprzęsłowym zamkniętym trójbocznie prezbiterium oraz czworoboczną wieżą zbudowaną w 1806 roku. Wewnątrz zachowały się gotyckie portale ostrołukowe oraz fragmenty gotyckiej polichromii z XV wieku.


• Zespół klasztorny bonifratrów  (fot.)
Fundatorem zespołu klasztornego był marszałek ziemski Księstwa Cieszyńskiego Adam Bork, a zakonnicy zostali sprowadzeni do miasta w 1696 roku. Kościół Wniebowzięcia NMP został zbudowany w latach 1697-1714, przebudowany w 1788 roku. Wybudowany na planie prostokąta w stylu klasycystycznym. W części frontowej kościoła znajduje się chór muzyczny, pod którym znajduje się kruchta z dwiema kaplicami po bokach. Do jednonawowego prezbiterium przylega zakrystia, nad którą znajduje się oratorium, wsparte na półkolistej absydzie.
Wewnątrz świątyni znajduje się późnobarokowy ołtarz główny z godłem bonifratrów, rokokowymi dekoracjami i figurami św. Elżbiety i św. Jadwigi. Ołtarz wykonał Jerzy Lehnert z Opawy. Nad tabernakulum znajduje się barokowy obraz Bayera Wniebowzięcie NMP. Oprócz ołtarza głównego w kościele są jeszcze dwa ołtarze boczne: z lewej strony ołtarz św. Jana Bożego z figurami św. Jana Nepomucena i św. Jana Sarkandra, z prawej strony ołtarz św. Jana Grande z figurami św. Augustyna i św. Karola Boromeusza. W prezbiterium mieści się także rokokowa ambona z figurą Archanioła Michała, do której schody umieszczone są wewnątrz muru świątyni.


• Kościół św. Trójcy
Początkowo był to drewniany kościół ewangelicki fundacji księżnej Katarzyny Sydonii i ewangelickiej społeczności Cieszyna z 1585 roku. Obecny budynek w stylu gotycko-renesansowym pochodzi z 1594 roku. Od 1654 roku kościół rzymsko-katolicki.
Jest to jednonawowy kościół na rzucie prostokąta z węższym i niższym prezbiterium. Wewnątrz dwukondygnacyjny ołtarz główny z obrazami: Chrzest Pana Jezusa w Jordanie i Bóg Ojciec oraz figurami św. Teresy i św. Jadwigi Śląskiej. Wieża kościoła w stylu neogotyckim pochodzi z 1864 roku. Posiada renesansowo-barokowe epitafia wmurowane w zewnętrzne ściany. Kościół zdobią także gotyckie portale z końca XVII wieku.
W 1865 roku zaczęto likwidować otaczający kościół cmentarz, który został ostatecznie zamknięty w 1883 roku, a z czasem zamieniony w Park Świętej Trójcy (zachowało się kilka starych nagrobków).


• Kościół Jezusowy  (fot.)
Największy kościół ewangelicki w Polsce. Pozwolenie na jego budowę ewangelicy uzyskali w 1709 roku, a budowa rozpoczęła się rok później i trwała kilkanaście lat. W 1750 roku, po uzyskaniu specjalnego zezwolenia, do kościoła dobudowano wieżę o wysokości 75 metrów. Kościół reprezentuje styl późnego baroku austriackiego i jest pięcionawową bazyliką na planie krzyża greckiego, z półkolistym prezbiterium i dwuspadowym dachem z lukarnami. Kościół składa się z szerokiej nawy głównej oraz niskich naw bocznych, nad którymi wznoszą się trzy piętra empor o półkolistych łukach otwierających się do wnętrza. Wejście do kościoła ozdobione jest kamiennym barokowym portalem z reliefem Baranka. W dzwonnicy znajdują się trzy dzwony z 1922 roku.
We wnętrzu znajduje się rokokowy ołtarz główny z kolumnami z 1767 roku. U stóp kolumn znajdują się rzeźby 4 ewangelistów: św. Jana z orłem, św. Łukasza z głową wołu, św. Marka z głową lwa i św. Mateusza z torsem anioła. Na środku ołtarza znajduje się obraz Adama Fryderyka Oesera "Ostatnia Wieczerza"  (fot.). Po prawej stronie ołtarza stoi popiersie króla szwedzkiego Karola XII, po lewej stronie znajduje się barokowa chrzcielnica w kształcie kielicha. Dodatkową ozdobę kościoła stanowi późnobarokowa ambona z figurą zmartwychwstałego Chrystusa i anioła z rozpostartymi ramionami podtrzymującego mównicę  (fot.). W tylnej częśći kościoła znajduje się dwukondygnacyjny chór z organami firmy Oscara Walckera z Frankfurtu z 1923 roku  (fot.). Do budynku kościoła przylega dawny cmentarz, zamieniony obecnie w park, w którym zachowało się kilka starych nagrobków.


• Kościół Świętego Krzyża  (fot.)
Powstał na początku XVIII wieku w wyniku rozbudowy kaplicy książęcej z XVII wieku. Kaplicę podarowano przybyłemu do Cieszyna w 1603 roku zakonowi jezuitów. Po kasacie zakonu, w 1773 roku, kościół służył młodzieży gimnazjalnej. W latach 1781-1782 wzniesiono wieżę i przesklepiono wnętrze kościoła. Po zniszczeniach w wyniku wielkiego pożaru w 1789 roku kościół odbudowano w stylu barokowym.
Kościół jest budowlą jednonawową, trójprzęsłową, zbudowaną na planie prostokąta. We wnętrzu zachował się późnobarokowy ołtarz główny pochodzący z końca XVIII wieku, który jest ozdobiony płaskorzeźbami Ostatniej Wieczerzy i Ukrzyżowania oraz figurami adorujących aniołów, nad którymi znajduje się obraz ze sceną Ukrzyżowania. Ponadto wewnątrz znajduje się barokowo-klasycystyczna ambona oraz barokowy chór muzyczny.
Do 2005 roku kościół należał do parafii św. Marii Magdaleny, a następnie został wydzierżawiony zakonowi franciszkanów, który prowadzi bursę dla chłopców w sąsiednim budynku dawnego klasztoru jezuitów. Klasztor franciszkanów i kościół należą obecnie do Prowincji Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny Zakonu Braci Mniejszych w Katowicach.


• Studnia Trzech Braci  (fot.)
Według legendy było to miejsce spotkania trzech braci: Bolka, Leszka i Cieszka, synów legendarnego króla polskiego, Leszka III, którzy po długiej wędrówce spotkali się przy źródełku i z radości założyli w tym miejscu miasto. Jako datę założenia miasta przyjmuje się 810 rok.
Studnia już prawdopodobnie w śedniowieczu służyła mieszkańcom i browarowi jako źródło wody. W połowie XIX wieku studnia została odnowiona, a w 1868 roku zabezpieczona żeliwną altaną. Altana została zbudowana w formie wysokiego graniastosłupa (3 m) o podstawie sześciokątnej i ażurowych bocznych ścianach. Jest nakryta blaszanym, ostrosłupowym daszkiem. Trzy ściany są zamknięte, a pozostałe, wsparte na żeliwnych filarach, są otwarte. Wewnątrz studni znajduje się tekst legendy o powstaniu miasta w językach polskim i łacińskim.


• Cieszyńska "Wenecja"  (fot.)
Zespół budynków z XVIII-XIX wieku przy ulicy Przykopa z przerzuconymi przez Młynówkę mostkami. Kiedyś były to zabudowania należące do garbarzy, tkaczy, sukienników, kowali.


• Muzeum Śląska Cieszyńskiego  (fot.)
Mieści się w dawnym pałacu hrabiego Jana Larischa wybudowanym w 1789 roku po wielkim pożarze Cieszyna na miejscu dwóch domów mieszczańskich. Fasada główna pałacu jest w stylu barokowo-klasycystycznym, a od drugiej strony oparta jest na resztkach murów miejskich.
Muzeum jest najstarszym muzeum publicznym w Polsce i zostało założone w 1802 roku przez księdza Leopolda Szersznika. W pałacu Larischa mieści się od 1931 roku. Muzeum posiada działy: archeologii, etnografii, fotografii, historii, sztuki i techniki.


• Muzeum Drukarstwa  (fot.)
Muzeum powstało w 1996 roku dla upamiętnienia drukarskich tradycji na Śląsku Cieszyńskim. Posiada bogatą kolekcję wciąż sprawnych maszyn i urządzeń drukarskich oraz introligatorskich. Muzeum organizuje prelekcje dotyczące historii drukarstwa, imprezy edukacyjne, warsztaty graficzne, introligatorskie i typograficzne. Od 2010 roku muzeum znajduje się na Szlaku Zabytków Techniki Województwa Śląskiego.
Zwiedzanie tylko z przewodnikiem, wstęp płatny.


• Browar Zamkowy
Budowę budynku dla browaru książęcego ukończono w 1846 roku nieopodal Góry Zamkowej. Cieszyńskie piwo stało się popularne nie tylko w Księstwie Cieszyńskim, ale w całej monarchii habsburskiej. Po zakończeniu I wojny światowej doszło do nacjonalizacji majątku książąt cieszyńskich i browar upaństwowiono powołując Państwowe Zamkowe Zakłady Przemysłowe. Po 1945 roku browar został włączony w skład Bielskich Zakładów Piwowarsko-Słodowniczych, a następnie Zakładów Piwowarskich w Żywcu. Na początku lat 90-tych XX wieku browar sprywatyzowano i wraz z browarem w Żywcu został zakupiony przez koncern Heineken.
Browar zachował charakter regionalny i jako jedyny w Grupie Żywiec wytwarza piwo metodami klasycznymi. W zakładzie wciąż funkcjonuje wiele urządzeń pochodzących z II połowy XIX wieku i początku XX wieku.


• Teatr im. Adama Mickiewicza  (fot.)
Budynek w stylu wiedeńskiej secesji powstał w 1910 roku według projektu wiedeńskich architektów, Ferdynanda Felnera i Hermana Helmera. Do czasu II wojny światowej należał do Niemieckiego Towarzystwa Teatralnego. W latach 1945-1960 i 1980-1992 teatr połączony był z teatrem w Bielsku-Białej jako Teatr Polski Bielsko-Cieszyn. Od 1992 roku stał się teatrem miejskim w Cieszynie. Widownia jest trójkondygnacyjna na 630 miejsc.

06.2015

Na podstawie stron internetowych: Portal miejski Cieszyna i Cieszyn w Wikipedii.

Aktualizacja 27.06.2015