Dariusz Domagała - Gniezno i okolice

Zwiedzając Gniezno i jego okolice przenosimy się w czasie o tysiąc lat wstecz, do początków naszej państwowości. To tu była pierwsza stolica Polski, tu potężny gród obronny z książęcym pałacem zbudował na Ostrowie Lednickim Mieszko I i tu prawdopodobnie przyjął chrzest.
Spacerując ścieżkami książęcego grodu możemy sobie wyobrazić, że gdzieś tu, tymi samymi ścieżkami, tysiąc lat wcześniej spacerowali pierwsi Piastowie: Mieszko I i jego syn, pierwszy polski król, Bolesław Chrobry, który według tradycji podejmował tu niemieckiego cesarza Ottona III...

Gniezno i okolice Gniezno

Leży we wschodniej części Wielkopolski, na Pojezierzu Gnieźnieńskim. Stolica powiatu, liczy prawie 70 000 mieszkańców. Gniezno, podobnie jak Rzym, zbudowano na siedmiu wzgórzach: Lecha, św. Wawrzyńca, św. Michała, św. Piotra, Panieńskim, Krzyżackim i Żnińskim.
To jedno z najstarszych miast Polski, pierwsza stolica i siedziba pierwszej na ziemiach polskich metropolii kościelnej, miejsce koronacji pięciu polskich władców.
Legenda opowiada o trzech braciach: Lechu, Czechu i Rusie, którzy podczas wędrówki ze swoimi plemionami dotarli do wielkiej doliny otoczonej pagórkami, oblewanej wodami wielu jezior. Na najwyższym wzgórzu stał stary dąb z gniazdem białego orła. Lech, zachwycony okolicą, postanowił tu zostać wraz ze swoim plemieniem. Założył osadę, którą nazwał Gniezdnem. I tak powstało miasto...
Dziś Gniezno to miasto wielu wspaniałych zabytków, gdzie historia patrzy na nas z każdego kąta. No to popatrzmy...

Archikatedra pod wezwaniem Wniebowzięcia NMP i św. Wojciecha

Położona na Wzgórzu Lecha (fot.), gotycka budowla, w obecnym kształcie wybudowana w XIV wieku. W podziemiach zachowane relikty światyń z X i XI wieku (fot.). Miejsce koronacji pięciu królów Polski: Bolesława Chrobrego, Mieszka II, Bolesława Śmiałego, Przemysła II i Wacława II. Tu znalazły miejsce spoczynku doczesne szczątki św. Wojciecha.
Długość katedry wynosi 85 metrów, a wysokość nawy głównej to 22 metry. Od strony zachodniej wznoszą się dwie wieże o wysokości 63 metry. Katedrę otacza wieniec 14 kaplic z nagrobkami gnieźnieńskich arcybiskupów. W prezbiterium, na marmurowym cokole, znajduje się relikwiarz św. Wojciecha (fot.). Srebrną trumnę pokrytą scenami z życia świętego wykonał w 1662 roku gdański złotnik Piotr van der Rennen.
Przy wieży południowej znajduje się dawne wejście do katedry, gdzie w kruchcie eksponowane są słynne Drzwi Gnieźnieńskie (fot.). To jedno z najważniejszych dzieł sztuki romańskiej w Europie, wykonane ze spiżu około 1175 roku. Każde skrzydło ma ponad 3,2 m wysokości, około 85 cm szerokości i 1,5-2,5 cm grubości. Na drzwiach, w 18 kwaterach, przedstawiono sceny z życia św. Wojciecha.

Kościół św. Jerzego (fot.)

Położony na Wzgórzu Lecha, zbudowany w XII-XIII wieku, prawdopodobnie na miejscu dawnego zamku i kaplicy grodowej.

Kościół o. Franciszkanów (fot.)

Zbudowany w XIII wieku na Wzgórzu Panieńskim. Obecny dwunawowy kształt zawdzięcza połączeniu dwóch klasztorów: Franciszkanów i Klarysek. Wewnątrz znajduje się obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem, zwanej Panią Gniezna, a w nawie bocznej relikwiarz błogosławionej Jolenty (fot.).

Kościół św. Jana Chrzciciela (fot.)

Położony na Wzgórzu Świętojańskim, najcenniejszy po katedrze zabytek Gniezna. Powstał w XIV wieku dla zakonu Bożogrobców. W prezbiterium można podziwiać gotyckie malowidła ścienne z XIV wieku ze scenami z życia Jezusa Chrystusa, Matki Bożej i Jana Chrzciciela.

Kościół farny św. Trójcy (fot.)

Położony nieopodal Rynku, zbudowany w XV wieku. Wewnątrz ciekawa ambona w kształcie łodzi Piotrowej. Mur otaczający kościół od strony ulicy Stromej to relikty dawnych miejskich umocnień.

Kościół św. Michała (fot.)

Gotycka budowla z XV wieku, do której podczas odpustu przenoszone są z katedry relikwie św. Wojciecha.

Muzeum Archidiecezjalne

Istnieje od 1991 roku. Posiada bogaty zbiór wyrobów ze złota i srebra m.in. srebrny kielich mszalny zwany Kielichem Dąbrówki i relikwiarz w kształcie ręki z częścią kości ramienia św. Wojciecha. Ponadto bogata kolekcja rzeźb sakralnych, zbiory malarstwa, zbiór haftowanych tkanin liturgicznych. Muzeum ma w swojej pieczy także skarbiec katedralny, będący obok skarbca jasnogórskiego i krakowskiego, najbogatszym polskim skarbcem kościelnym.

Muzeum Początków Państwa Polskiego

Stałe wystawy: Kultura Polski Piastów i Piastów malowane dzieje. Przed wejściem do muzeum kolekcja orłów - godeł Polski od czasów Bolesława Chrobrego po XX wiek. Na dziedzińcu monumentalny pomnik Mieszka I i Bolesław Chrobrego.

Gniezno i okolice Ostrów Lednicki

Ostrów Lednicki to wyspa na jeziorze Lednickim będąca jednym z najważniejszych miejsc w historii państwa polskiego. To tu, na trakcie z Poznania do Gniezna, za panowania Mieszka I i Bolesława Chrobrego, był jeden z głównych ośrodków, zarówno obronnych, administracyjnych i sakralnych Polski. Kres świetności Ostrowa, zwanego czasem "wczesnopiastowskim Wawelem", położył najazd czeskiego księcia Brzetysława I w roku 1038.
Zachowały się tu pozostałości grodu pierwszych władców z rodu Piastów oraz fragmenty najstarszego w Polsce zespołu preromańskiej architektury pałacowo-sakralnej i wolno stojącego kościoła cmentarnego. Obiekty wzniesiono prawdopodobnie w czasach panowania Mieszka I (przed 966).
Grodzisko ma tytuł Pomnika Narodu Polskiego i wchodzi w skład Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy.
Pałac wzniesiono na rzucie prostokąta z kilkoma wyraźnie wydzielonymi pomieszczeniami. Największe, w zachodniej części, było podzielone trzema łukami arkadowymi na dwa trakty. Pozostałe pomieszczenia służyły różnym funkcjom: najwęższe, w środkowej partii, pełniło rolę drewnianej klatki schodowej. Na piętrze w zachodniej części pałacu mieściła się reprezentacyjna aula.
Kaplica (fot.), której mury w najwyższym miejscu zachowały się do wysokości 3 m, założona była na planie krzyża greckiego. W miejscu przecięcia się naw umieszczono cztery filary, które wspierały centralnie usytuowaną wieżę. W zachodniej ścianie kaplicy znajdowało się wejście do pałacu. W narożniku południowo-zachodnim zachował się głęboki otwór studni. We wnętrzu kaplicy w ścianie południowej zachowały się parapety i fragmenty filarów dwóch okien dolnej kondygnacji.
W kaplicy naleziono dwa półkrzyżowe w rzucie zagłębienia zinterpretowane jako urządzenia do chrztu. Z ich odkryciem wiąże się hipoteza o chrzcie tutaj Mieszka I oraz lokuje się tu siedzibę pierwszego polskiego biskupa Jordana.
Kościół grodowy (fot.), wzniesiono w północnej części grodu. To budowla jednonawowa z kamiennych otoczaków. Sądzi się, że może być nawet nieco starszy od palatium. W nawie kościoła oraz w jego dobudówkach umieszczono pochówki przedstawicieli ówczesnych elit. To jedna z najstarszych wewnątrzkościelnych nekropolii na ziemiach polskich.
Wyspę ze stałym lądem łaczyły niegdyś dwa mosty, których pozostałości wyeksponowano pod wodą: most zachodni, tzw. poznański, o długości prawie 450 metrów oraz wschodni, zwany gnieźnieńskim, o długości około 170 metrów.
Na wschodnim brzegu jeziora Lednickiego znajduje się Mały Skansen, w którym zgromadzono kilka obiektów budownictwa drewnianego, m.in. najstarszy wiatrak z terenów Wielkopolski (1585 rok) (fot.). Z przystani obok skansenu odpływa prom (co pół godziny), którym możemy dostać się na Ostrów Lednicki.
Oprócz samego Ostrowa możemy także odwiedzić stałe wystawy:

Powrót do przeszłości - znajduje się we wnętrzu dawnego spichlerza w Dziekanowicach. Prezentowane tu są zabytki związane z lednicką wyspą i jej otoczeniem.
Czytanie z kości - mieści się we wnętrzu XVIII-wiecznego spichlerza z Majkowa na terenie Małego Skansenu.

Ostrów Lednicki leży około 15 km na zachód od Gniezna, kilkaset metrów od drogi krajowej nr 5, tuż za Dziekanowicami. W sezonie letnim Ostrów Lednicki możemy odwiedzać w godzinach 9-17 (w niedziele i święta 10-18), w poniedziałki nieczynny.

Gniezno i okolice Wielkopolski Park Etnograficzny

Wielkopolski Park Etnograficzny w Dziekanowicach jest oddziałem Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy. W skansenie na powierzchni 21 ha zgromadzono 53 obiekty budownictwa chłopskiego (fot.), folwarcznego, dworskiego i sakralnego z różnych stron Wielkopolski, m.in. z Chodzieży, Gniezna, Kalisza, Krotoszyna, Leszna, Nowego Tomyśla, Trzemeszna. W obiektach eksponowane są wystroje dawnych wnętrz i obejść (fot.). Obiekty pochodzą z XVII-XX wieku. Ekspozycję podzielono na trzy części: dwór, folwark i wieś.
Zagrody chłopskie tworzą zwarto zabudowaną wieś ulicówkę z kościołem (fot.) i karczmą (fot.). W kilku domach urządzono warsztaty rzemieślników: szewca, garncarza, rymarza. Domy otoczone są ogródkami i sadami. Na pagórku, skąd można podziwiać panoramę jeziora Lednickiego, stoi grupa wiatraków (fot.).
Część dworska to zrekonstruowany barokowy dworek szlachecki (fot.) i dwie oficyny. Między dworem a wsią, pośrodku skansenu, stoi drewniana kapliczka (fot.), wokół której można obejrzeć nagrobki i krzyże cmentarne, głównie z XIX wieku.
W muzeum możemy obejrzeć także liczącą ponad 500 obiektów kolekcję ceramiki dewocyjnej.
Park leży nad jeziorem Lednica, kilkaset metrów od drogi krajowej nr 5 między Poznaniem i Gnieznem, około 15 km na zachód od Gniezna. W sezonie letnim skansen czynny jest w godzinach 9-17 (w niedziele i święta 10-18), w poniedziałki nieczynny.

------------------------------------------
Niedaleko od Dziekanowic, przy drodze nr 5 w kierunku Poznania, leży niewielkie miasteczko Pobiedziska. Możemy tam odwiedzić Skansen Miniatur, który prezentuje w skali 1:20 prawie 40 obiektów z terenu Wielkopolski.
Zapraszam do obejrzenia galerii zdjęć: Skansen Miniatur w Pobiedziskach.

05.2009

Na podstawie stron internetowych: Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy i Ostrów Lednicki w Wikipedii oraz przewodnika Polska na weekend, wyd. Pascal 1998.

Aktualizacja 31.08.2009