Dariusz Domagała - Zamek w Gołuchowie

Kiedy spacerując po olbrzymim parku (140 ha) wyjdziemy na rozległą polanę skąd roztacza się widok na gołuchowski zamek, to gwarantuję, że każdy przystanie zdumiony. Zamek widziany z tej perspektywy, zwłaszcza jesienią, otoczony kolorowymi drzewami, to widok zaiście bajkowy...
Warto tam pojechać nie tylko po to, by zobaczyć ten wspaniały zamek, ale także dla spaceru po przecudnej urody parku. Zapraszam serdecznie :-)

Gołuchów Zamek Czartoryskich

Gołuchowski zamek został wybudowany w latach 1550-1560 dla wojewody brzesko-kujawskiego Rafała Leszczyńskiego. Pierwotnie była to murowana, kilkupiętrowa budowla wzniesiona na planie prostokąta (około 12x19m) z basztami w każdym z narożników. W latach 1600-1619 zamek przeszedł modernizację na polecenie Wacława Leszczyńskiego, wojewody kaliskiego i kanclerza wielkiego koronnego. Na południe od starego dworu dobudowano piętrowy budynek mieszkalny z krużgankiem i sześcioboczną wieżą i połączono je dwoma skrzydłami. Zamek uzyskał wówczas kształt renesansowo-manierystycznej rezydencji magnackiej.
W roku 1695 zamek został sprzedany rodzinie Słuszków, a następnie wielokrotnie zmieniał właścicieli i niestety stopniowo popadał w ruinę.
W 1853 roku Tytus Działyński (właściciel dóbr kórnickich) zakupił gołuchowski zamek z przeznaczeniem na siedzibę dla swojego syna Jana Kantego i jego przyszłej żony Izabelli Elżbiety Czartoryskiej (córki księcia Adama Jerzego Czartoryskiego, przywódcy emigracyjnego stronnictwa Hotel Lambert). Po upadku powstania styczniowego, które Jan Działyński finansował i organizował na terenie Wielkopolski, władze pruskie wydały na niego wyrok śmierci zmuszając go do emigracji. Chroniąc Gołuchów przed konfiskatą, Izabella formalnie odkupiła zamek z rąk Działyńskich (w rzeczywistości zamek stanowił zastaw pod pożyczki udzielone Działyńskiemu przez Czartoryskich w celu finansowania powstania), a następnie w latach 1875-1885 przeprowadziła jego gruntowny remont. Zrezygnowano wówczas z odbudowy najstarszej części zamku przez co otwarto widok na jego arkadowy dziedziniec (fot.). Sprowadzeni z Francji architekci, rzeźbiarze i malarze przebudowali go w stylu francuskiego renesansu z zachowaniem jednak wielu detali renesansowego zamku polskiego - pieczołowicie odrestaurowano pochodzące z czasów Leszczyńskich te detale wystroju, które można było uratować. Pierwowzorem stały się słynne zamki nad Loarą we Francji (stąd charakterystyczne wysokie, kryte łupkiem dachy oraz smukłe kominy i wystrój rzeźbiarski typowy dla budowli XVI-wiecznych). Wewnątrz Izabella umieściła swoją kolekcję dzieł sztuki (m.in. niezwykle cenny zbiór greckich waz) z przeznaczeniem na ogólnodostępne muzeum. Sama zamieszkała w oficynie, tzw. pałacu Czartoryskich (fot.) (fot.). Zamek został otoczony 162 hektarowym parkiem w stylu angielskim zawierającym wiele rzadkich i egzotycznych drzew i krzewów (około 1500 gatunków, wśród nich m.in. świerk syberyjski, jodła grecka, klon czerwony) (fot.), (fot.), (fot.).
Po śmierci Izabelli w roku 1899 przekształcony w ordynację majątek odziedziczył jej bratanek, książę Witold Czartoryski. Po jego śmierci, w roku 1911, właścicielem zamku został jego starszy brat książę Adam Czartoryski, właściciel Muzeum Książąt Czartoryskich w Krakowie, mąż Marii Ludwiki z Krasińskich. Zamek pozostawał w rękach rodziny Czartoryskich aż do II wojny światowej.
Podczas wojny zbiory muzealne uległy rozproszeniu, część zaginęła, część wywieziono, a niektóre zniszczono, a sam zamek został zdewastowany.
Od roku 1951 mieści się tu oddział Muzeum Narodowego w Poznaniu, a w oficynie Muzeum Leśnictwa oraz restauracja. Niektóre z zabytków ze zbiorów Izabelli i Jana Działyńskich powróciło do Gołuchowa, między innymi część dawnej, bogatej kolekcji waz antycznych, obrazy malarzy polskich i zachodnioeuropejskich, a także niektóre oryginalne meble z dawnego wystroju zamku. Część gołuchowskiej kolekcji eksponowana jest w Muzeum Narodowym w Warszawie.
Zwiedzając muzeum (z przewodnikiem) obejrzymy następujące pomieszczenia:

Sala polska

Stare kopie portretów królewskich oraz hetmanów i wojewodów ze zbiorów Izabelli Czartoryskiej (m.in. Jana Kazimierza, Zygmunta III Wazy, Karola Chodkiewicza, Józeja Potockiego). Portret hrabiego Jana Kantego Działyńskiego i księcia Adama Jerzego Czartoryskiego. Kominek z kamienia z Gubbio (Włochy).

Sala muzealna

Zaprojektowana na wzór sali jadalnej w zamku w Chaumont. Kominek w stylu typowym dla XV-wiecznej Francji. Na ścianach XVII-wieczne gobeliny (fot.).

Sala waz antycznych

Tu wystawiano słynną, największą w Polsce (liczącą 259 egzemplarzy) kolekcję waz. Podczas wojny zrabowana przez Niemców, powróciła do Polski w roku 1956 i została umieszczona w Muzeum Narodowym w Warszawie. Od kilku lat w gołuchowskim zamku wystawionych jest 56 waz z tej kolekcji. Oprócz tego w sali znajduje się m.in. monumentalny kominek w stylu późnego renesansu pochodzący prawdopodobnie z zamku w Amey le Duc we Francji.

Sala starożytności

Przed II wojną światową wystawiane tu były zbiory sztuki starożytnej. Obecnie znajduje się tu część dawnych zbiorów:naczynia cypryjskie, rzymskie i kartagińskie. Na ścianach obrazy włoskich malarzy renesansowych.

Sypialnia księżnej Małgorzaty

Przeznaczona na czas wizyt w Gołuchowie dla księżnej Orlean-Nemours Małgorzaty, bratowej Izabelli. Łoże z baldachimem, kominek z piaskowca z początku XVII wieku, obrazy malarzy włoskich z XVI-XVII wieku, inkrustowany kością słoniową sekretarzyk (fot.).

Pokoje gotyckie

Trzy sale, niegdyś ze zbiorami sztuki gotyckiej. Dziś m.in. polichromowana rzeźba przedstawiająca św. Urszulę wykonana w Utrechcie na początku XVI wieku.

Klatka schodowa

Tak zwane wielkie schody zamku. Zaprojektowana przez Maurycego Ouradou i Charlesa Biberona, wykonana przez Józefa Pelplińskiego z synami.

Biblioteka

Kominek, pochodząca z Florencji z XV wieku płaskorzeźba przedstawiająca Madonnę z Dzieciątkiem, cenny zbiór rękopisów i starodruków z XVI-XVII wieku (fot.).

Sala portretu staropolskiego

Większość obrazów pochodzi z dawnej kolekcji Izabelli, m.in. portrety Czartoryskich. Kominek, malowany kufer posażny z 1657 roku.

Pokoik w baszcie

Wazy chińskie i japońskie z XVIII i XIX wieku, kominek z roku 1619.

Sala królewska

Urządzona w XIX wieku jako sypialnia królewska z bogatą kolekcją gobelinów. Dziś wystrój jest znacznie skromniejszy:dekoracyjny strop z wizerunkami polskich królów, kominek z kamienia istryjskiego wykonany w Wenecji w XVI wieku, renesansowe drzwi, ołtarzyk z jedenastu scen przedstawiający życie Marii i Chrystusa (fot.).

Salon

Niegdyś eksponowano tu dzieła malarzy francuskich z XVII i XVIII wieku. Obecnie m.in.: kominek z marmuru chęcińskiego z roku 1619, złocony i polichromowany strop wzorowany na stropie sali jadalnej paryskiego Hotelu Lambert, boazerie i drzwi z czarnego dębu, obrazy malarstwa gdańskiego i holenderskiego z XVI i XVII wieku (fot.).

Sala stołowa

Portret króla Stanisława Augusta Poniatowskiego namalowany przez Marcella Bacciarellego.

Kredens

Olbrzymi renesansowy kominek z Włoch z XVI wieku, tryptyk Ostatnia wieczerza, Chrystus w Ogrójcu, Umywanie nóg Apostołom, misa weselna z Niemiec (1540 rok).

Od roku 1977 w parku otworzono pokazową zagrodę zwierząt, gdzie możemy się spotkać z żubrami, konikami polskimi, dzikami i danielami (fot.), (fot.), (fot.). W parku znajduje się też mauzoleum (fot.), w którym spoczywa jego fundatorka.
Gołuchów leży około 17 kilometrów na północny-zachód od Kalisza przy drodze krajowej nr 12. Wstęp na zamek i do Muzeum Leśnictwa jest płatny, spacery po parku nie kosztują nic :-))

01.2011

Na podstawie stron internetowych: Wikipedia, Zamki polskie oraz przewodnika Zamki, Carta Blanca 2009. Opis sal muzealnych na podstawie folderu wydanego przez Muzeum Narodowe w Poznaniu, oddział w Gołuchowie.

Aktualizacja 08.01.2011