Dariusz Domagała - Szlakiem kamiennych kręgów

Kamienne kręgi w Węsiorach, Odrach i innych miejscach na Kaszubach, to miejsca nad wyraz tajemnicze. Do dziś nie wiadomo dokładnie, kto je zbudował i do jakich celów służyły. To miejsca, gdzie podobno widywano UFO, a wiele osób wierzy, że są one przesycone specjalną energią, która bardzo pozytywnie wpływa na ludzi ;-))
Nie wiem, czy tak naprawdę jest, bo chociaż wchodziłem do wnętrza kręgów i dotykałem wielu kamieni, to nie poczułem jakiegoś szczególnego przypływu energii :-) Może to dlatego, że nie bardzo uwierzyłem w magiczne moce uwięzione w kamieniach, a moc poczują tylko ci, którzy w nią bezwarunkowo uwierzą? Pewnie tak...
Zresztą w sumie nieważne czy kręgi posiadają jakąś tajemniczą moc czy też nie, warto tu zajrzeć by pospacerować po prastarych cmentarzyskach nad jeziorem Długie i nad rzeką Wdą, a jeżeli ktoś dodatkowo poczuje przypływ pozytywnej energii, to na pewno mu nie zaszkodzi... Niech moc będzie z Wami ;-))

Węsiory Kamienne kręgi

Czym właściwie jest to miejsce? Tak do końca, to dokładnie nie wiadomo, bo jak to zwykle bywa, teorie środowisk naukowych są różne. Obecnie uznaje się, że kamienne kręgi, nie tylko te w Węsiorach, to raczej miejsca wieców i spotkań starszyzny plemiennej oraz sądów plemiennych, a nieliczne pochówki znalazły się tam już po zaprzestaniu użytkowania kręgów jako miejsc spotkań. W kręgach odbywały się też zapewne obrzędy związane z uzdrawianiem. Inna teoria zakłada, że kamienne kręgi pełniły funkcje obserwatoriów astronomicznych, a są nawet tacy, którzy w kamiennych kręgach na Pomorzu widzą plany baz kosmicznych ;-)))
Nie ulega natomiast wątpliwości, kim byli budowniczowie i użytkownicy kręgów. Kamienne kręgi pochodzą z I-III wieku, a ich twórcami były ludy pochodzenia skandynawskiego - Goci i Gepidzi. Przybyli oni na Pomorze z terenów dzisiejszej południowej Szwecji w I wieku naszej ery. Razem z tubylczą ludnością stworzyli kulturę zwaną kulturą wielbarską.
Na terenie kamiennych kręgów w Węsiorach zachowały się 4 kręgi (Ofiarny, Strażnika, Bezimienny, Spotkań) i 20 kurhanów. Największy ma 26 m średnicy, kolejne 19 i 11 metrów. Średnica największych kurhanów przekracza 10 metrów. Spotkamy tutaj następujące formy kamienne:

kręgi kamienne (fot.)
kurhany z kręgami koncentrycznymi (fot.)
kurhany ze stelami i bez nich
groby płaskie ze stelami i bez nich

W wymienionych obiektach stosowano następujące rodzaje pochówków:

groby popielnicowe czyste i obsypane szczątkami stosu
groby jamowe z czysto przemytymi kośćmi lub ze zsypanym stosem
groby szkieletowe
groby z popieliskiem

Kurhany to kopce usypane z ziemi, głazów i pomniejszych kamieni, pod którymi na różnych głębokościach składano pochówki ciałopalne lub szkieletowe. Pochówki ciałopalne znajdują się zazwyczaj na głębokości od pół do jednego metra, zaś szkieletowe na poziomie 1,5-2,0 metrów. Pochówki szkieletowe to pochowane niespalone szczątki ludzkie. Natomiast wśród pochówków ciałopalnych, w których zastosowano kremację wyróżniamy groby popielnicowe z pochowanymi spopielonymi szczątkami ludzkimi w urnie i groby jamowe z bezpośrednio wsypanymi spopielonymi szczątkami do jamy grobowej.
Groby kobiece zawierały ozdoby ciała ze srebra i brązu - agrafy, wisiorki, bransolety, wyroby ze szkła i bursztynu oraz małe naczynia gliniane, do których wkładano pożywienie dla zmarłego. Groby męskie zawierały tylko sprzączki do pasa i sporadycznie ostrogi.
Kręgi kamienne, to konstrukcje wielkich kręgów utworzonych z pionowo ustawionych głazów o kształcie nieregularnych słupów tzw. steli wysokich na około 1,5 metra (fot.). Na ogół w ich obrębie nie znajduje się pochówków, choć czasem zdarzają się wyjątki. W Węsiorach jedynie w kręgu znajdującym się w górnej części rezerwatu nie było pochówku.

Kamienne kręgi położone są na północno-zachodnim brzegu jeziora Długie w odległości 1,5 km na południe od wsi Węsiory (powiat kartuski, gmina Sulęczyno) nieopodal drogi wojewódzkiej nr 228. Kamienne kręgi w Węsiorach wchodzą w skład turystycznego Szlaku Kamiennych Kręgów.

Odry Kamienne kręgi

Kamienne kręgi w Odrach to prawdopodobnie cmentarzysko Gotów i Gepidów z okresu kultury wielbarskiej (zwoływano tu także rodowo-plemienne zgromadzenia). Leżące nad brzegiem rzeki Wdy cmentarzysko zajmuje 16,91 hektarów i wchodzi w skład rezerwatu przyrody Kamienne Kręgi. Obejmuje 10 kręgów kamiennych i 29 kurhanów. Cechą charakterystyczną rezerwatu są porosty. Część ma postać szarych, żółtawych lub brązowych listkowatych rozet pokrywających górną powierzchnię kamieni. Część to ciemne, szare lub żółtawe skupienia podobne do skorupek. Występuje tu aż 85 gatunków porostów, głównie naskalnych. Ciekawostką jest fakt, że niektóre gatunki porostów są charakterystyczne dla obszarów górskich.
Na terenie cmentarzyska możemy wyróżnić następujące formy kamienne:

kręgi kamienne (te występujące w Odrach są najbardziej okazałe) (fot.)
kurhany (fot.)
groby ze stelami
groby płaskie
groby innych kultur np. wcześniejszej kultury pomorskiej

Najmniejszy z kamiennych kręgów ma średnicę około 15 m, a największy 33 m. Wysokość kamieni tworzących kręgi waha się od 20 do 70 cm (fot.), a kręgi liczą 16-29 kamieni. W miejscach wyznaczających środek kręgów leży zwykle jeden głaz (fot.), choć zdarzają się także kręgi z dwoma głazami w środku (fot.). Kurhany leżące na terenie rezerwatu mają średnicę od 8 do 12 metrów.
Ciekawostką wyróżniającą kamienne kręgi w Odrach jest to, że uznawane są za miejsce magiczne, nazywane miejscem mocy. Wśród kręgów wyznaczono specjalne miejsce nazwane elipsą, gdzie podobno skupiają się energie Ziemi i Kosmosu ;-) Duża koncentracja tej energii podobno może bardzo pozytywnie oddziaływać na odwiedzających to miejsce... Badania promieniowania przeprowadzone w elipsie dały wartość 120000 jednostek w skali Bovisa, a już promieniowanie o wartości powyżej 50000 jednostek uznawane jest za nadprzyrodzone :-)).

Kamienne kręgi położone są nieopodal wsi Odry na wschodnim brzegi rzeki Wdy (Czarnej Wody) (powiat chojnicki, gmina Czersk) w pobliżu drogi krajowej nr 22 w odległości 14 km od Czerska. We wsi znajduje się muzeum poświęcone kamiennym kręgom (oddział Muzeum Historyczno-Etnograficznego z Chojnic).
Kamienne kręgi w Odrach wchodzą w skład turystycznego Szlaku Kamiennych Kręgów.
Wstęp na teren rezerwatu jest płatny.

Leśno Kamienne kręgi

Na terenie cmentarzyska z kamiennymi kręgami w Leśnie zostały odkryte miejsca pochówków oraz skupiska ceramiki z okresu kultury łużyckiej, pomorskiej i wielbarskiej, utożsamianej ze skandynawskimi Gotami. Pierwszym i jednocześnie największym kurhanem na cmentarzysku jest kurhan o 26-metrowej średnicy z kręgiem kamiennym (menhirem) i stelą o cechach antropomorficznych, ustawioną na jego szczycie (fot.) (fot.). Ustawienie co najmniej jednej steli w centrum kręgu oznaczało miejsce dla naczelnika plemienia lub czarownika. I właśnie pochówek czarownika prawdopodobnie odkryli archeolodzy, bowiem w trakcie badań w Leśnie natrafiono na nietypowe i rzadko spotykane na Pomorzu wyposażenie grobu, które składało się z bogato dekorowanego pasa, rogów do picia, uchodzących za naczynia o charakterze obrzędowym, żelaznego sztyletu w pochwie, osełki, kamienia do krzesania ognia i maleńkiej esowatej klamerki.
Oprócz kurhanów, kamiennych kręgów i wieńców kamiennych na terenie cmentarzyska można również zobaczyć rekonstrukcje grobów skrzynkowych, bowiem po zakończonych badaniach archeolodzy pozostawili dwa groby skrzynkowe z wczesnej epoki żelaza (V-III wiek p.n.e.). W niewielkich kamiennych komorach umieszczono gliniane popielnice twarzowe z prochami zmarłych ludności kultury pomorskiej.
Na terenie cmentarzyska zinwentaryzowano ogółem następujące obiekty archeologiczne:

kurhany kultury wielbarskiej (13 sztuk) (fot.) (fot.)
wieńce kamienne z okresu kultury wielbarskiej (15 szt.) (fot.)
groby szkieletowe z okresu rzymskiego (16 szt.)
groby jamowe kultury pomorskiej (7 szt.)
groby skrzynkowe kultury pomorskiej (20 szt.)
groby popielnicowe kultury wielbarskiej (57 szt.)

Kamienne kręgi położone są obok wsi Leśno na południe od jeziora Leśno Dolne (powiat chojnicki, gmina Brusy) w odległości około 9 km od Brusów. Jeszcze kilka lat temu cmentarzysko w Leśnie było ukryte w lesie. Jednak w nocy z 11 na 12 sierpnia 2017 roku przeszła przez te tereny potężna nawałnica, która powaliła mnóstwo drzew i obecnie teren cmentarzyska jest prawie w całości odkryty. Z tego powodu cmentarzysko wygląda dziś nieco upiornie i sprawia wrażenie mocno zaniedbanego.
Na terenie kamiennych kręgów w Leśnie utworzono dydaktyczną "Ścieżkę lichenologiczno-kulturową".

04.2011

Na podstawie stron internetowych: Stowarzyszenie Badań Kamiennych Kręgów, Kamienne kręgi w Węsiorach w Wikipedii, Kamienne kręgi w Odrach w Wikipedii, Kamienne kręgi w Leśnie w Wikipedii, www.brusy.pl - Leśno.

Aktualizacja 04.08.2020