Krosno zawsze pozostawało na uboczu naszych wycieczek po Podkarpaciu. No bo co ciekawego może być w Krośnie. To miasto zawsze kojarzyło się tylko ze szkłem. Kiedy w końcu dotarliśmy do Krosna, okazało się, że to bardzo ciekawe i bogate w zabytki i inne atrakcje miasto.
I po raz kolejny okazało sie, że nie warto tak do końca wierzyć słowu pisanemu, tylko trzeba koniecznie zobaczyć na własne oczy. Dlatego kto jeszcze nie był, niech czym prędzej zawita do Krosna :-)

• Rynek  (fot.)  (fot.)
Rynek ma kształt prostokąta o wymiarach 115x72m, okalają go zabytkowe kamienice pochodzące z różnych epok. Znakiem charakterystycznym krośnieńskiego rynku są renesansowe podcienia arkadowe kamienic, które powstały w okresie rozkwitu Krosna, kiedy wcześniejsza drewniana zabudowa rynku zastępowana była murowanymi kamienicami.
Najstarszą kamienica jest kamienica wójtowska (Rynek 7), wzniesiona w XV wieku. Jest to najstarsza kamienica mieszczańska na terenie całego województwa podkarpackiego. Kamienicę zdobi wczesnorenesansowy portal kamienny, a jej podcienia oparte są na kolumnach oddających klasyczny joński porządek. Na uwagę zasługuje również dwór ratuszowy (Rynek 5), kamienica pochodząca z początku XVI wieku, dawna siedziba władz miejskich. W sąsiedniej pierzei znajduje się kolejny dawny ratusz, czyli pochodząca z XVIII wieku kamienica Rynek 1. Zdobi ją zegar pochodzący z Pierwszej Krajowej Fabryki Zegarów Michała Mięsowicza, dlatego bywa nazywana Kamienicą pod Zegarem. W kolejnej pierzei znajduje się kamienica Rynek 27, pochodzącą z XVI wieku, należąca do najsłynniejszego krośnieńskiego mieszczanina Roberta Portiusa. Dzisiejszy wygląd zawdzięcza restauracji na początku XX wieku  (fot.).


• Bazylika kolegiacka Świętej Trójcy  (fot.)  (fot.)
Przyjmuje się, że pierwszy kościół powstał w 1342 roku. Prezbiterium, niższe od obecnego, nakryte było sklepieniem krzyżowo-żebrowym, a dwunawowy halowy korpus świątyni nakrywało pierwotnie pięć przęseł sklepienia o elementach trójpodporowych, wspartych na czterech umieszczonych osiowo filarach międzynawowych. W XV wieku kościół był wielokrotnie rozbudowywany. Najpierw od północy dobudowano kaplice św. Anny i św. Wojciecha, a od strony południowej Bractwa NMP i św. Piotra i Pawła. Pod koniec wieku nadbudowano prezbiterium i zasklepiono go nowym, zachowanym do dnia dzisiejszego, późnogotyckim sklepieniem sieciowym. Na przełomie wieków XV i XVI powiększono zakrystię w kierunku wschodnim i nadbudowano ją o pomieszczenie skarbca na piętrze.
Obecny kształt architektoniczny kościoła jest zasługą rajcy krośnieńskiego Wojciecha Roberta Portiusa, Szkota z pochodzenia, który na ten cel przeznaczył znaczną część swoich dochodów. W wyniku tych prac przekształcono wnętrze świątyni z gotyckiego na manierystyczne. Z tego czasu pochodzi zachowane do dziś w nawie kościoła sklepienie kolebkowe z lunetami, wsparte na wprowadzonych do wnętrza świątyni skarpach wewnętrznych oraz kolebkowo-krzyżowe sklepienia kaplic bocznych. Przebudowano też kaplicę św. Piotra i Pawła na kopułowe mauzoleum rodziny Portiusów. Z niewielkimi zmianami kościół farny przetrwał aż do początku XX wieku, kiedy odrestaurowano i odsłonięto wiele zatartych wcześniej cech i elementów stylowych.
Wystrój wnętrza jest jednym z najlepiej zachowanych i najbogatszych w tej części kraju. Możemy tam zobaczyć m.in.:

• Grupa Pasji na belce tęczowej  (fot.).
Gotycka, wykonana w warsztacie krakowskim około 1400 r.


• Obraz "Koronacja Matki Boskiej przez Trójcę Świętą"
Namalowany przez Jakuba Trwałego na desce około 1480 roku.


• Późnomanierystyczny ołtarz główny  (fot.)
Z lat 30-tych XVII wieku, a w nim obraz "Adoracja Trójcy Świętej i Matki Boskiej", namalowany przez weneckiego malarza Tomasza Dolabellę. W ołtarzu znajduje się także obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem, współczesny ołtarzowi. Inny obraz to Adoracja Najświętszego Sakramentu przez przedstawicieli duchowieństwa i stanów świeckich.


• Płyta nagrobna biskupa Stanisława Tarły
W lewej ścianie prezbiterium. Na marmurowej płycie jest herb "Topór" oraz insygnia biskupie.


• Nagrobek Jana Skotnickiego i jego żony Zofii Skotnickiej z Ligęzów
Z prawej strony ołtarza wykonany około 1621 roku z czarnego marmuru.


• Stalle mansjonarskie w prezbiterium z około 1600 roku.


• Dziesięć ołtarzy bocznych z XVII wieku.


• Cynowa chrzcielnica


W kaplicy Św. Wojciecha wsparta na trzech leżących lwach, ufundowana przez Wojciecha Portiusa w 1634 roku.


• Manierystyczna ambona z połowy XVII wieku  (fot.).


• Chór muzyczny z połowy XVII wieku  (fot.).


• Kaplice: św. św. Piotra i Pawła, Matki Boskiej Szkaplerznej, św. Wojciecha, św. Jana Nepomucena, św. Anny.


W 2004 roku kościół farny Św. Trójcy został przez papieża Jana Pawła II podniesiony do godności bazyliki mniejszej.


• Wieża Farna  (fot.)  (fot.)
Budowę wieży-dzwonnicy kościoła farnego rozpoczęto w 1637 roku z fundacji krośnieńskiego Szkota Wojciecha Portiusa, dlatego czasem bywa nazywana Wieżą Portiusa. Wielki pożar w 1638 roku zatrzymał budowę, która ciągnęła się jeszcze przez dwadzieścia kilka lat.
Wieża o wysokości 38 m jest budowlą trójkondygnacyjną, jej dolna kondygnacja, łącząca się z jednej strony z plebanią, z drugiej wsparta jest przyporami. Charakterystycznym elementem jest ornament na narożach wieży, utworzony z nieregularnie stosowanego kamienia. Wieża zwieńczona jest baniastym hełmem z latarnią, a na jej szczycie znajduje się wiatrowskaz w kształcie monstrancji. Z wieży można podziwiać panoramę Krosna i Beskidu Niskiego  (fot.).
We wnętrzu wieży zamontowane są trzy dzwony: Jan, Maryan i Urban oraz mechanizm zegarowy Michała Mięsowicza  (fot.). Najbardziej znany dzwon Urban ufundowany został przez Roberta Portiusa na cześć ówczesnego papieża Urbana VIII i wykonany został przez niemieckiego ludwisarza Stefana Meutela i angielskiego Georga Oliviera. Dzwon waży około 3,25 tony. W wieży prezentowana jest ekspozycja producentów fajek, zegarów oraz producentów dzwonów (m.in. ze słynnej ludwisarni Felczyńskich)  (fot.).


• Kościół i klasztor oo. franciszkanów  (fot.)  (fot.)
Klasztor został zbudowany na przełomie XV i XVI wieku. Pierwotnie klasztor wchodził w skład większego, ufortyfikowanego kompleksu zabudowań. W latach 1438-1440 gwardianem w klasztorze był późniejszy święty, Jan z Dukli. W refektarzu klasztoru znajduje się drewniany, belkowany strop z końca XVI wieku z łacińską inskrypcją. Wewnątrz kilka cennych obrazów z XVIII, XIX wieku.
Kościół od wezwaniem Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny w stylu gotyckim, murowany z cegły. Był budowany etapami od początku XV do początków XVI wieku. Pierwszy kościół, ukończony w 1402 roku, stanowiły dzisiejsze zamknięte trójbocznie prezbiterium oraz przylegająca do niego od północy zakrystia. W XV wieku dobudowano halowy, trójprzęsłowy korpus, powstała również gotycka kaplica Przemienienia Pańskiego. W 1613 roku od strony południowej dobudowano Kaplicę Różańcową. W 1618 roku od tej samej strony dobudowano nieistniejącą dziś Kaplica Męki Pańskiej. W latach 1647-1648 od strony północnej powstała wczesnobarokowa Kaplica Oświęcimów pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny i św. Stanisława ze Szczepanowa. W 1872 roku świątynia została zniszczona przez pożar. W 1880 roku powstał nowy dach, a w latach 1899-1904 dokonano gruntownej renowacji kościoła. W jej wyniku przywrócono niektóre elementy pierwotnego wyglądu kościoła, w tym gotyckie okna i wystrój fasady frontowej. Kolejne prace miały miejsce w latach 1968-1971.
Obecnie kościół to obszerna, trójnawowa budowlę z wydłużonym, wielobocznie zamkniętym prezbiterium  (fot.). Ceglana fasada frontowa trójdzielna, z wielkim XVI-wiecznym gotyckim oknem pośrodku, zwieńczona szczytem z wydatnym krenelażem. Prezbiterium i częściowo nawa opięte przyporami. Nawa główna i prezbiterium nakryte są jednolitym dwuspadowym dachem z barokową sygnaturką na kalenicy w miejscu łuku tęczowego, zaś nawy boczne dachami pulpitowymi o nieco mniejszym spadzie.
W nawach kościoła późnogotyckie sklepienia z XVI wieku, w nawie głównej gwiaździste, w bocznych krzyżowo-żebrowe. W prezbiterium sklepienie kolebkowe z lunetami z lat 1899-1904. W kaplicy Przemienienia Pańskiego gotyckie sklepienie krzyżowo-żebrowe z I połowy XV wieku. W prezbiterium figuralna polichromia z 1885 roku oraz cenne nagrobki: Barbary z Kamienieckich Mniszchowej (zm. ok. 1569 roku) - starościny sokalskiej i łukowskiej, Jana Kamienieckiego - syna wojewody podolskiego, Jadwigi z Włodków Firlejowej - siostrzenicy kanclerza Jana Zamoyskiego. Poza prezbiterium znjaduje się jeszcze jeden dwukondygnacyjny nagrobek Jana i Elżbiety Jędrzejowskich  (fot.). W ołtarzu głównym znajduje się obraz Matki Boskiej Murkowej, koronowany w 2010 roku przez ks. kardynała Stanisława Dziwisza oraz ks. abpa Józefa Michalika.



• Kościół i klasztor oo. kapucynów  (fot.)
Kościół i klasztor zaczęto wznosić po sprowadzeniu zakonu kapucynów, co miało miejsce w 1753 roku. Budowę rozpoczęto w 1771 roku, a w 1781 roku kościół stanął bez sklepienia, które wykonano dopiero w 1809 roku.
Ołtarz główny i boczne pochodzą z końca XIX wieku. W centrum ołtarza głównego umieszczono barokowy krucyfiks  (fot.). Obrazy w ołtarzach bocznych to dzieła znanych w Galicji artystów Jana Kruszyńskiego i Jana Tabińskiego. Atrakcją kościoła są iluzjonistyczne polichromie wykonane przez miejscowych artystów Antoniego Smuglewicza i Andrzeja Kucharskiego. Przed kościołem stoi kamienna figura Matki Bożej  (fot.), a przedkościelny dziedziniec otoczony jest oryginalnym ogrodzeniem z postaciami męczenników: św. Wojciecha i św. Jana Nepomucena i ze stacjami drogi krzyżowej.


• Muzeum Podkarpackie  (fot.)
Muzeum powstało w 1954 roku jako Muzeum Regionalne PTTK. Od 1958 roku muzeum stało się instytucja państwową pod nazwą Muzeum w Krośnie, a od 1975 roku jako Muzeum Okręgowe. W 2000 roku przyjęło obecną nazwę. Mieści się na terenie starego miasta przy ul. Piłsudskiego 16 w budynku dawnego Pałacu Biskupiego.
Muzeum posiada działy: archeologiczny, historyczny, artystyczny, historii oświetlenia, historii szkła i przemysłu szklarskiego. Stałe ekspozycje muzeum to: Historia oświetlenia z jedną z najcenniejszych na świecie kolekcji lamp naftowych, Przeszłość ożywiona - wystawa archeologiczna, Z dziejów Krosna i regionu, W kręgu twórców krośnieńskich XIX i XX w. - galeria sztuki krośnieńskiej, Szkło podkarpackich hut  (fot.)  (fot.)  (fot.)  (fot.).
W Trzcinicy koło Jasła znajduje się Skansen Archeologiczny "Karpacka Troja", który jest oddziałem Muzeum Podkarpackiego.


• Muzeum Rzemiosła  (fot.)
Siedzibą muzeum jest "Dom pod zegarem" - kamienica pochodząca z przełomu XIX i XX wieku. Kamienica została wybudowana dla Michała Mięsowicza, zegarmistrza i fabrykanta zegarów. W latach 1901-1938 funkcjonowała tu Pierwsza Krajowa Fabryka Zegarów Wieżowych, w której wyprodukowano około 280 mechanizmów zegarowych. Idea otwarcia Muzeum Rzemiosła powstała na początku lat 80-tych XX wieku, pomysłodawcą był Cech Rzemiosł Różnych w Krośnie. W 1980 roku Zarząd Cechu wystąpił do władz Krosna o przekazanie budynku i po jego remoncie muzeum zostało otwarte w 1990 roku.
Podstawową wystawą muzeum jest ekspozycja "Dzieje rzemiosła Polski południowo-wschodniej", gdzie prezentowane są eksponaty związane z historią takich rzemiosł jak stolarstwo, kowalstwo, zegarmistrzostwo, krawiectwo, tkactwo, szewstwo z rymarstwem i siodlarstwem, fryzjerstwo i modniarstwo. Ponadto eksponowana jest skrzynia z XVII wieku, stanowiąca dawny skarbiec cechowy  (fot.)  (fot.)  (fot.)  (fot.).
W ramach muzeum odostępniona jest do zwiedzania również Wieża Farna, dzwonnica przy Bazylice kolegiackiej Świętej Trójcy.


• Centrum Dziedzictwa Szkła
W Centrum Dziedzictwa Szkła można zobaczyć proces powstawania szkła oraz długą historię związków Krosna z przemysłem szklarskim. Odwiedziny w Centrum obejmują pokaz formowania szkła, wystawę multimedialną, film o historii produkcji szkła i salę wystaw czasowych. W programie zwiedzania znajdziemy szkło artystyczne, warsztaty szklanego rzemiosła, zdobienie bombek i malowanie na szkle, pracownię witrażu i sztukę grawerowania, możemy też spróbować własnych sił przy piecu hutniczym.


• Kościół św. Wojciecha
Kościół powstał około połowy XV wieku. Legenda głosi, że w tym miejscu odpoczywał św. Wojciech podczas podróży z Pragi do Gniezna. Świątynię poświęcono w 1460 roku, wyremontowano w 1903 roku.
Ołtarz główny pochodzi z początku XVII wieku. W centrum ołtarza scena Ukrzyżowania, znajdziemy tu również patrona kościoła św. Wojciecha, a po drugiej stronie św. Stanisława. Barokowe ołtarze boczne przeniesiono tu z kościoła farnego w 1785 roku. Na ścianach obrazy z XVIII wieku i trzy rzeźby.
Ciekawostką jest, że oprócz św. Wojciecha kościół posiada jeszcze całkiem liczne grono innych patronów. Obok św. Wojciecha nosi bowiem wezwanie św. Jerzego, Walentego, Małgorzaty, Heleny Zofii i Dziesięciu Tysięcy Męczenników. Kościół znajduje się na Szlaku Architektury Drewnianej Województwa Podkarpackiego.


• Pomnik Portiusa  (fot.)
Robert Portius, Szkot z urodzenia, pojawił się w Krośnie około 1620 roku. Był pomocnikiem szkockiego kupca Jana Laurenstena. Po śmierci swojego promotora przejął jego interesy oraz poślubił wdowę po krośnieńskim rymarzu, Annę z Hesnerów, z którą zamieszkał w jednej z kamienic w rynku (obecnie nr 27). W 1629 roku był już wymieniany jako jeden z dwóch najbogatszych kupców w Krośnie.
Portius zasłynął jako handlarz winem węgierskim. Był nadwornym dostawcą win węgierskich dla króla Zygmunta III Wazy, a później Władysława IV i Jana Kazimierza. Cieszył się takimi względami króla Zygmunta III Wazy, że w 1632 roku otrzymał prawo serwitoratu, co oznaczało, że jako kupiec królewski nie podlegał jurysdykcji miejskiej. W uznaniu zasług otrzymał również tytuł szlachecki. Jako komendant wojskowy miasta organizował obronę przed najazdem Jerzego II Rakoczego, a następnie rozbudował mur obronny, zresztą w połowie go finansując. W znacznym stopniu sfinansował również przebudowę kościoła farnego oraz budowę dzwonnicy.
W 1660 roku, za pobicie chłopca, któy wkrótce zmarł, został skazany na karę śmierci. Jednak dzięki swoim przywilejom skończyło się tylko na kilku tygodniach więzienia w wieży. Zmarł w niewyjaśnionych okolicznościach w 1661 roku w czasie uczty u starosty krośnieńskiego.
Dzisiaj pomnik tej niezwykłej postaci stoi obok Wieży Farnej. Ma ponad 2,5 m wysokości i waży około 300 kg.


• Gmach Rady Powiatowej  (fot.)
Budowę gmachu dla Rady Powiatowej rozpoczęto po 1901 roku, a ukończono w 1904 roku. Gmach był siedzibą władz powiatowych aż do 1975 roku, czyli do końca istnienia powiatu krośnieńskiego. Po utworzeniu w tym roku województwa krośnieńskiego, budynek stał się siedzibą władz wojewódzkich i był nią aż do 1986 roku. Od 1991 roku stał się siedzibą władz miasta.
Piętrowy budynek ozdobiony został w elewacji dekoracją sztukatorską, a sam elewację od frontu podwyższa ryzalit.

08.2019

Na podstawie stron internetowych: visitkrosno.pl oraz Krosno w Wikipedii.

Aktualizacja 09.08.2019