Dariusz Domagała

Ston leży na wąskim przesmyku łączącym stały ląd z półwyspem Pelješac, więc nazywany bywa czasem bramą do półwyspu. Bywa często pomijany przez turystów, którzy kierują się w stronę Dubrownika, a tymczasem warto się tu zatrzymać, przed wszystkim ze względu na kilkukilometrowe mury obronne pochodzące z czasów panowania Republiki Dubrownickiej.
Spacer po murach, choć męczący, pozwala cieszyć się przepięknymi widokami. A po przejściu murów można odpocząć wśród klimatycznych uliczek miasteczka i obowiązkowo wypić dobrą kawę i zjeść słynny stonski tort (fot.). Bo kawa w Chorwacji smakuje zdecydowanie inaczej ;-)

Ston Historia

Miejsce, gdzie dziś leży Ston było zamieszkiwane już w czasach starożytnych przez Ilirów, Greków i Rzymian. Badania archeologiczne wskazują, że miejscowa ludność pozyskiwała sól z płytkich wód, a żywiła się występującymi tu obficie ostrygami i małżami. Pierwsze solany założyli Rzymianie już dwa tysiące lat przed naszą erą. W czasach rzymskich Ston nosił nazwę Turris Stagni.
W 1333 roku tereny te wraz z półwyspem Pelješac przejęła Republika Dubrownicka (Raguzy) i wówczas nastąpił prawdziwy rozwój miasta i okolic. Ston stał się wtedy drugim, po Dubrowniku, najważniejszym ośrodkiem Republiki. Wybudowano wówczas domy, pałace i kościoły. Ze względu na strategiczne położenie miasta zwanego bramą do półwyspu Pelješac oraz dla ochrony solan, przystąpiono do budowy murów obronnych, które miały strzec te tereny przed Turkami. Mury obronne miały długość około 7 km, a w skład fortyfikacji wchodziło aż 40 wież (do dziś zachowały się ruiny 20 z nich), 7 bastionów i 3 twierdze: Fort Kaštio w Stonie, Twierdza Koruna na terenie dzisiejszego miasteczka Mali Ston oraz twierdza na wzgórzu Podzvizd.
Po upadku Republiki Dubrownickiej na początku XIX wieku mury utraciły swoje militarne znaczenie i stopniowo były rozbierane dla pozyskania materiału budowlanego. Dodatkowo mury, podobnie jak i samo miasto, ucierpiały w wyniku trzęsienia ziemi w 1667 roku, a później także w 1995 roku. Mury niszczały aż do XXI wieku, kiedy podjęto pracy rewitalizacyjne. Pierwsze prace ruszyły w 2003 roku, a 2009 roku udostępniono je zwiedzającym.
Po likwidacji Republiki Dubrownickiej Ston znalazł się pod krótką okupacją francuską, a następnie został włączony do monarchii Habsburgów, gdzie pozostawał aż do 1918 roku. Od 1991 roku, po ogłoszeniu niepodległości przez Chorwację, leży na jej terytorium.

Ston i okolice słyną z największych w Chorwacji hodowli ostryg. Początki hodowli to podobno XVII wiek, a ich połów rozpoczęto nawet 100 lat wcześniej. Stonskie ostrygi słyną dzisiaj z najwyższej jakości.
Innym smakołykiem ze Stonu jest stonska torta, czyli tort makaronowy, który oprócz makaronu ma w składzie m.in. czekoladę, orzechy, migdały, cynamon, skórkę cytrynową i inne (fot.).

Ston (wł. Stagno) położony jest na półwyspie Pelješac w żupanii dubrownicko-neretwiańskiej. Miasto leży na wąskim przesmyku łączącym ląd stały z pozostałą częścią półwyspu Pelješac.
Według danych z 2021 roku miasto liczyło prawie 2500 mieszkańców. Miasto leży w odległości około 55 km na północny zachód od Dubrownika.

Ston Najciekawsze miejsca

Mury obronne (fot.) (fot.) (fot.) (fot.)

Budowę murów obronnych Stonu, które miały strzec przed Turkami, rozpoczęto w XIV wieku, po przejęciu tych terenów przez Republikę Dubrownicką. Mury obronne miały długość około 7 km, a w skład fortyfikacji wchodziło 10 okrągłych i 31 kwadratowych wież (do dziś zachowały się ruiny 20 z nich), 6 półokrągłych bastei i 3 twierdze: Fort Kaštio w Stonie, Twierdza Koruna na terenie dzisiejszego miasteczka Mali Ston oraz twierdza na wzgórzu Podzvizd.
Po upadku Republiki Dubrownickiej na początku XIX wieku mury utraciły swoje militarne znaczenie i stopniowo były rozbierane dla pozyskania materiału budowlanego. Mury, podobnie jak i miasto Ston, ucierpiały w wyniku trzęsienia ziemi w 1667 roku, a później także w 1996 roku. Mury niszczały aż do XXI wieku, kiedy podjęto pracy rewitalizacyjne. Pierwsze prace ruszyły w 2003 roku, a 2009 roku udostępniono je zwiedzającym.

Obecnie mury mają około 5,5 km długości, z czego do zwiedzania udostępnionych jest około 1, 5 km. Na mury są trzy wejścia: dwa w Stonie (oznaczone jako "A" i "C") i jedno w Małym Stonie (wejście "B"). Mury można przejść po dwóch trasach. Przejście trasy krótszej biegnącej między wejściami "A" i "C" zajmie około 20-30 minut plus oczywiście przerwy na podziwianie pięknych widoków (fot.) (fot.).
Trasa dłuższa biegnąca do Małego Stonu zajmie już około 30-40 minut, a nawet dłużej, jest bowiem na pierwszym odcinku bardzo stroma i wąska, czasem wymagająca oczekiwania na minięcie się z osobami przechodzącymi w przeciwnym kierunku (fot.). Idąc tą trasą przechodzimy na drugą stronę wzgórza górującego nad Stonem. Cała trasa jest niezwykle widowiskowa, a im wyżej wchodzimy tym widoki są coraz piękniejsze (fot.) (fot.) (fot.).
Na końcowym odcinku murów dochodzimy do będącej w remoncie (2025) potężnej Twierdzy Koruna (fot.). Po zejściu z murów w Małym Stonie (fot.) (fot.) wracamy do Stonu wzdłuż drogi nr 414. Odległość nie jest duża, wynosi bowiem około 1,5 km.
Godziny otwarcia murów i cennik można znaleźć tutaj, a plan murów z wejściami jest m.in. tutaj.

Twierdza Kaštio (fot.) (fot.) (fot.) (fot.)

Zwana jest również zamkiem św. Hieronima (Kaštel sv. Jeronima). Budowę rozpoczęto w 1347 roku, a przebudowy i modernizacje trwały z przerwami do 1613 roku. W niezmienionym kształcie przetrwała do czasów współczesnych. Była najważniejszym punktem fortyfikacji, pełniła jednocześnie role arsenału, spichlerza jak i siedziby miejscowych władz.
Fort udostępniony jest do zwiedzania, należy kupić łączony bilet upoważniający do wejścia na mury i do fortu.

Twierdza Koruna w Malim Stonie (fot.)

Kościoł św. Błażeja (fot.) (fot.)

Z końca XIX wieku. Podczas trzęsienia ziemi w 1996 roku został bardzo poważnie uszkodzony. Znajduje się w miejscu dawnej katedry z XIV wieku. Katedra została zburzona podczas trzęsienia ziemi w 1850 roku.
Wewnątrz kościoła znajduje się niezwykle cenny obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem.

Pałac Biskupów (fot.)

Zbudowany w latach 1541-1572, gotycko-renesansowy. Obecnie znajduje się tu muzeum z jedną z bogatszych kolekcji sztuki średniowiecznej na południu Chorwacji.

Pałac Rektorów (fot.)(na zdjęciu na lewo od kościoła św. Błażeja)

Kościół św. Liberana (fot.)

Zbudowany w XVII wieku, w XIX wieku pełnił funkcje katedry.

Klasztor franciszkanów z kościołem św. Mikołaja (fot.) (fot.)

Klasztor posiada gotycko-renesansowe krużganki. Kościół św. Mikołaja powstał w latach 1359-1393. Nosi cechy późnoromańskie. Wewnątrz można zobaczyć malowany krucyfiks z 1420 roku.

Solany (fot.)

Pierwsze solany założyli Rzymianie już dwa tysiące lat przed naszą erą. W czasach Republiki Dubrownickiej sól była bardzo ważnym towarem eksportowym republiki. To m.in. dla ochrony solan powstały mury obronne.
Solana Ston ma obecnie 58 zbiorników podzielonych na 5 części związanych z pięcioma procesami uzyskiwania soli. Zbiera się tu do 500 ton soli rocznie.

Renesansowa fontanna (fot.)

Z XVI wieku (1581).

Brama miejska (fot.)

Po przejściu murów trzeba koniecznie jak w każdym dalmatyńskim miasteczku, pospacerować trochę wśród uliczek starej części miasta. Kamienice nie są tu może specjalnie piękne, ale klimat wąskich kamiennych uliczek zawsze zachwyca :-) (fot.) (fot.) (fot.) (fot.)

07.2025

Na podstawie stron internetowych: Ston w Wikipedii po chorwacku oraz Ston w Wikipedii i przewodnika Beaty i Pawła Pomykalskich Chorwacja. Przewodnik, Oficyna Wydawnicza Rewasz 2017.

Aktualizacja 05.07.2025