Szybenik spośród innych dalmatyńskich miast wyróżniają dwie rzeczy. Po pierwsze, jest to najstarsze rdzennie chorwackie miasto. A po drugie, miasto może poszczycić się posiadaniem aż czterech twierdz, które kiedyś strzegły go przed najazdem tureckim.
I jak prawie każde miasto w Dalmacji ma uroczą starówkę, po której warto powłóczyć się tak po prostu, bez konkretnego celu :-)

• Katedra św. Jakuba  (fot.)  (fot.)  (fot.)
Prace przy budowie katedry rozpoczęły się w 1431 roku i trwały z przerwami aż do 1555 roku. Ze względu na długość prac budowlanych, podczas których zmieniały się dominujące prądy w sztuce, katedra posiada cechy gotyckie, przejściowe gotycko-renesansowe i wreszcie renesansowe. W XIX wieku dokonano gruntownego remontu katedry, po którym została ponownie konsekrowana w 1860 roku.
Budowla ma formę trójnawowej bazyliki z transeptem i wysoką ośmioboczną kopułą nad jego przecięciem z nawą główną. Fasada jest skierowana na północny zachód i jest podzielona pilastrami na trzy części. Pośrodku znajduje się bogato zdobiony portal główny  (fot.). Obramowanie portalu stanowią nisze z figurami dwunastu apostołów. W szczycie znajduje się płaskorzeźba Chrystusa z uniesioną prawą ręką. Wewnętrzną część portalu wypełnia bogata ornamentyka roślinna. Po bokach ostrołukowe okna z niewielkimi maswerkami. Górna, renesansowa część fasady powyżej gzymsu, to prostokątne pole ujęte w dwa pilastry, z piękną rozetą pośrodku  (fot.) oraz półokrągły tympanon z mniejszą rozetą.
Portal boczny leżący od strony głównego placu jest jeszcze bardziej zdobiony od portalu głównego  (fot.). Po obu jego stronach znajdują się figury lwów symbolizujących Wenecję, a z ich grzbietów wyrastają ośmioboczne kolumny, na których wspierają się rzeźby Adama i Ewy  (fot.). Wyżej zostały umieszczono baldachimy z figurami św. Jakuba, patrona świątyni oraz św. Piotra Apostoła.
Cała elewacja jest rytmicznie podzielona pilastrami, pomiędzy którymi znajdują się ostrołukowe okna. Od strony południowo wschodniej budowlę zamykają trzy absydy o renesansowych zdobieniach. Na absydzie od strony placu zwraca uwagę płaskorzeźba przedstawiająca św. Hieronima na pustyni. Na lewym pilastrze umieszczono dwa aniołki trzymające notatkę o budowie katedry  (fot.). Najciekawsza dekoracja apsyd to znajdujący się niżej pas 71 rzeźb ludzkich głów, dla których wzorem były twarze mieszkańców Szybenika z czasów budowy tej części katedry  (fot.)  (fot.). Na półokrągłych szczytach prezbiterium i transeptu stoją figury św. Michała, św. Jakuba i św. Marka  (fot.).
We wnętrzu, w prezbiterium znajdują się renesansowe ławki dla kanoników i dwie ambony zawieszone na filarach transeptu. Ołtarz główny jest barokowy  (fot.), a na lewo od niego stoi renesansowy tron biskupi. W większości barokowe są również ołtarze w nawach bocznych: w lewej nawie ołtarz Trzech Króli (jeszcze renesansowy), Matki Bożej z Karmelu  (fot.) i Świętego Krzyża, w prawej nawie św. Rocha (neobarokowy), św. Krzysztofa oraz świętych Floriana i Sebastiana. Warto zwrócić uwagę na baptysterium umieszczone w absydzie nawy południowej. Jego renesansowe wnętrze nakrywa kopuła, a pośrodku stoi chrzcielnica, której misę wspierają figury aniołków  (fot.).
Katedra wyróżnia się również sposobem budowy. Otóż, cała budowla łącznie z dachem i pokryciem kopuły, jest zbudowana z kamienia. Jeszcze bardziej zadziwiający jest fakt, że podczas budowy nie używano zaprawy, a kamienie były przycinane w taki sposób, aby zazębiały się ze sobą. Do budowy używano wapienia z wyspy Brac, który po kilkudziesięciu latach sam się spaja.
Na głównym placu obok katedry stoi pomnik Juraja Dalmatinaca, jednego z budowniczych kościoła  (fot.).
W 2000 roku katedra św. Jakuba została wpisana na Listę Światowego Dzidzictwa UNESCO. Zwiedzanie katedry jest płatne. Podczas naszej wizyty w Szybeniku we wnętrzu katedry prowadzono remont, więc niestety podziwianie katedry było zdecydowanie utrudnione. Dodatkowo jeszcze akurat trwała próba chóru - to się nazywa mieć pecha, bo cena biletu pozostała taka sama...


• Twierdza św. Michała  (fot.)  (fot.)  (fot.)
Twierdza leży na skalistym wzgórzu w pobliżu szybenickiej Starówki na wysokości 70 m n.p.m. Jej nazwa pochodzi od kościoła, który znajdował się w pobliżu, a jego patronem był właśnie święty Michał. Badania archeologiczne udowodniły, że już od XI wieku wzgórze, na którym znajduje się twierdza, było ufortyfikowane. Miejsce to nazywano Zamkiem św. Anny. Obecna twierdza powstawała stopniowo od XV do XVIII wieku. Twierdza ma kształt nieregularnego prostokąta o wymiarach w przybliżeniu około 50x50 m. Od strony miasta posiada w narożach dwie charakterystyczne baszty.
W 1752 roku, w wyniku wybuchu prochu, twierdza została poważnie uszkodzona i utraciła swoje znaczenie obronne. W 2014 roku dokonano rewitalizacji twierdzy. Z jej murów możemy podziwiać wspaniałe widoki na miasto i kanał św. Antoniego  (fot.)  (fot.). Świetnie widać także leżącą na pobliskim wzniesieniu twierdzę św. Jana  (fot.)  (fot.).
Wstęp do twierdzy jest płatny. Oprócz pojedynczego biletu do twierdzy, można także kupić bilet łączony, który uprawnia również do wejścia do twierdzy św. Jana i twierdzy Barone.


• Twierdza św. Jana  (fot.)  (fot.)
Twierdza położona jest na szczycie wzgórza na północ od Starego Miasta na wysokości 115 m n.p.m. Nazwa pochodzi od małej kaplicy, która stała w tym miejscu do 1638 roku, kiedy to została zburzona w związku z budową twierdzy. Twierdzę zbudowano w 1646 roku, na początku wojny kandyjskiej z Imperium Osmańskim w rekordowo krótkim czasie dwóch miesięcy.
Projekt opracował ksiądz Antonio Leni, genueński inżynier w weneckiej służbie. Twierdza powstała na planie gwiazdy, a od strony północnej wzmocniona jest wysokim murowanym nasypem.
Twierdza św. Jana oferuje piękne widoki na Stare Miasto, kanał Św. Antoniego i wyspy archipelagu szybenickiego  (fot.)  (fot.). Świetnie widać także twierdzę św. Michała  (fot.).
Twierdza została ostatnio zrewitalizowana i jest udostępniona dla turystów, wstęp jest płatny.


• Twierdza Barone  (fot.)  (fot.)
Twierdza Barone (Subićevac) położona jest na północ od Starego Miasta, kilkaset metrów na południowy wschód od twierdzy św. Jana. Leży na wysokości 80 m n.p.m., na wzgórzu zwanym Vidakuša i zajmuje niecałe 4000 metrów kwadratowych. Położona jest na dwóch poziomach. Na wyższej znajdują się główne elementy obronne, natomiast w dolnej, skierowanej w stronę centrum miasta, znajdowały się budynki przeznaczone na zakwaterowanie żołnierzy i sprzętu wojskowego.
Została zbudowana w 1646 roku w tym samym czasie, co twierdza św. Jana i wraz z nią odegrała wielką rolę w obronie miasta przed Turkami w 1647 roku. Nazwa twierdzy pochodzi od imienia głównego obrońcy miasta, barona Christopha von Degenfelda, niemieckiego szlachcica w służbie weneckiej.
Z twierdzy świetnie widać pozostałe dwie twierdze: św. Michała  (fot.) i św. Jana  (fot.).
Twierdza przeszłą niedawno renowację i jest udostępniona do zwiedzania. Wstęp do twierdzy jest płatny.


• Twierdza św. Mikołaja  (fot.)
Twierdza powstała w połowie XVI wieku na wysepce Ljuljevac, przy wejściu do kanału św. Antoniego, w miejscu dawnego klasztoru benedyktynów św. Mikołaja, po którym otrzymała zresztą nazwę. Posiada ona aż trzy poziomy i wyposażona była w 32 armaty.
W 2017 roku twierdza św. Mikołaja została wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO jako "Wenecki system obronny z XVI i XVII wieku". Twierdzę można zwiedzać, wstęp płatny.


• Kościół św. Barbary  (fot.)
Kościół św. Barbary znajduje się niedaleko katedry, tuż przed rynkiem Starego Miasta. Obecnie mieści się w nim Muzeum Sztuki Kościelnej. Eksponaty muzeum pochodzą od XIV do XVIII wieku. Najstarszy eksponat pochodzi z XI wieku.
Kościół pochodzi z połowy XVI wieku i jest zbudowany w stylu gotyckim. W XVIII wieku na fasadzie zainstalowano zegar z tarczą podzieloną na 24 sektory oraz płaskorzeźbę przedstawiającą starożytny herb  (fot.). Nad głównym wejściem znajduje się rzeźba św. Mikołaja. Fasadę budynku wieńczy niewielka otwarta dzwonnica, do której w 1775 roku dobudowano większą  (fot.). W elewacji bocznej znajduje się dekorowane gotyckie okno, a poniżej niego nisza z płaskorzeźbą Matki Boskiej z Dzieciątkiem na tronie  (fot.).
Wewnątrz, tuż obok głównych drzwi, znajdują się dwie kaplice. W lewej kaplicy znajduje się m.in. płaskorzeźba św. Mikołaja trzymającego jabłko i herb rodziny Mihetićów, darczyńcy budowy tego kościoła. W prawej kaplicy znajduje się ołtarz św. Stiepana.


• Klasztor i kościół św. Wawrzyńca  (fot.)  (fot.)
Kościół św. Wawrzyńca zbudowano w II połowie XVIII wieku. Naprzeciwko kościoła znajduje się klasztor franciszkanów pochodzący z 1650 roku. Jego głównym budynkiem jest Pałac Foscolo, który jest najpiękniejszym przykładem XV-wiecznej architektury w Szybeniku. Obok kościoła znajduje się niewielki, ale piękny średniowieczny śródziemnomorski ogród klasztorny  (fot.)  (fot.).


• Ratusz  (fot.)
Ratusz znajduje się po północnej stronie głównego rynku Starego Miasta naprzeciwko katedry św. Jakuba. Został zbudowany w pierwszej połowie XVI wieku (1533-1546), w stylu wysokiego renesansu. Budynek składa się z parteru i pierwszego piętra. Parter rozpoczyna się portykiem z dziewięcioma półkolistymi łukami, wspartymi na dziesięciu kolumnach, nad którymi rozciąga się gzyms, na którym znajdują się podstawy z płaskorzeźbami głów lwów. Na parterze mieściły się biura władz miejskich, natomiast na piętrze, w sali reprezentacyjnej, odbywały się posiedzenia rady miejskiej. W XVIII wieku po obu stronach ratusza powstały okazałe schody.
Podczas II wojny światowej ratusz został zniszczony podczas nalotu bombowców aliantów na miasto, które znajdowało się wówczas pod okupacją niemiecką. Po wojnie ratusz odbudowano w pierwotnej formie. Na piętrze mieści się reprezentacyjna sala, w której kiedyś obradowała rada miejska, a obecnie zawierane są małżeństwa i odbywają się różne uroczystości. Parter zajmuje restauracja.


• Kościół św. Mikołaja  (fot.)
Kościół został zbudowany w XVII wieku w stylu barokowym. Znajduje się na wybrzeżu na południe od katedry św. Jakuba, w pobliżu miejsca, gdzie kiedyś znajdowała się stara stocznia. Fasadę budynku zamyka barokowa dzwonnica, wybudowana w 1672 roku. Wnętrze urządzone jest w stylu doryckim z drewnianym stropem kasetonowym z XVIII wieku. W kościele znajdują się modele starych żaglowców, które zostały złożone jako wota.


• Kościół i klasztor franciszkanów
Kościół św. Franciszka to jednonawowa budowla pochodząca z II połowy XIV wieku. W XV wieku do północnej ściany dobudowano kaplicę św. Krzyża. Po południowej stronie kościoła znajduje się XV-wieczny budynek klasztoru franciszkanów. W klasztornym skarbcu przechowywana jest Modlitwa Szybenicka, jeden z najstarszych chorwackich zabytków literatury, napisany po łacinie około 1375 roku.


• Kościół św. Jana  (fot.)
Kościół św. Jana wraz z wysoką kwadratową dzwonnicą to gotycko-renesansowa świątynia wzniesiona w XV wieku. U podstawy dzwonnicy znajduje się renesansowe okno projektu Mikołaja Florentyńczyka, a nad nim płaskorzeźba przedstawiająca Baranka i anioła z rozpostartymi skrzydłami, uważana za jedno z cenniejszych dzieł sztuki dalmatyńskiej.


• Kościół św. Chryzogona  (fot.)
Kościół św. Chryzogona pochodzi z XII wieku i jest najstarszą budowlą sakralną w Szybeniku. Kościół wybudowano pierwotnie w stylu romańskim. W XV wieku kościół przebudowano w stylu gotyckim.
Podczas II wojny światowej kościół uległ znacznym zniszczeniom. Po odbudowie pełnił funkcje sali wystawowej, a obecnie mieści Galerię Sztuki św. Chryzogona. Na zewnątrz kościoła, obok jego południowej ściany, znajduje się najstarszy dzwon w Chorwacji, pochodzący z 1266 roku.


• Kościół św. Ducha
Kościół stoi na miejscu starszego kościoła (być może romańskiego ), który spłonął w wielkim pożarze miasta w 1458 roku. Kościół został przebudowany na początku XVII wieku, czyli w okresie baroku, ale jego pięknie zaprojektowana fasada z półkolistym szczytem nawiązuje do rozwiązań renesansowych. Półkolisty szczyt, na którym wyróżnia się okrągła rozeta, pełni funkcję czysto dekoracyjną, a dolną część fasady przedzielono czterema prostokątnymi oknami. Fasada kończy się barokową dzwonnicą.


• Kościół Wszystkich Świętych  (fot.)
Malutki, średniowieczny kościółek tuż obok katedry św. Jakuba, która jest stąd świetnie widoczna.


• Kościół św. Grzegorza
Zbudowany w XIV wieku, to jeden z najstarszych zabytków sakralnych w Szybeniku. Ma cechy stylów romańskiego i gotyckiego.


• Loggia
Znajduje się po wschodniej stronie głównego rynku Starego Miasta, pomiędzy ratuszem a katedrą św. Jakuba. Została zbudowana w XVI wieku. Loggia służyła jako miejsce, w którym odbywały się publiczne aukcje i skąd wydawane były wezwania sądowe. Z pierwotnego założenia pozostał jedynie skromny kamienny portal i trzy filary połączone arkadami. Środkowy filar służył jako słup wstydu (tzw. berlina ). Przywiązywano do niego przestępców. W 1746 roku na parterze loggii otwarto pierwszą w Szybeniku kawiarnię.


• Pałac Biskupi
Budowla w stylu gotycko-renesansowym pochodzi z II połowy XV wieku. Pałac przylega do południowo zachodniej ściany katedry. W wyniku późniejszych przebudów utracił swój pierwotny wygląd. W fasadzie budynku wyróżnia się piękne gotyckie triforium z herbem biskupa Juraja Šižgorica, a także portal, przez który wchodzi się na niewielki dziedziniec ze studnią pośrodku. Z dziedzińca wchodzi się do pałacu przez wewnętrzny portal w stylu renesansowym.


• Pałac Książęcy
Pałac został zbudowany w XIII i XIV wieku. Pałac sąsiaduje z absydami katedry św. Jakuba. Z pierwotnego pałacu pozostały jedynie dwa skrzydła. Budynek był siedzibą przedstawiciela władzy państwowej, a zarazem częścią systemu obronnego miasta. W narożniku znajduje się czworoboczna wieża uchodząca za największy tego rodzaju obiekt obronny na wybrzeżu Dalmacji. Pomiędzy nią a Pałacem Biskupim zachowała się renesansowa brama miejska z XVI wieku.
Obecnie w pałacu znajduje się Muzeum Miasta Szybenika.



Jak w wielu dalmatyńskich miastach, także i w Szybeniku, warto poszwendać się bez celu po wąskich uliczkach Starego Miasta i po prostu poczuć tę niezwykłą atmosferę takich miejsc :-)  (fot.)  (fot.)  (fot.)  (fot.)  (fot.)  (fot.)  (fot.)  (fot.)  (fot.)

01.2024

Na podstawie stron internetowych: Szybenik w Wikipedii oraz Szybenik w Wikipedii po chorwacku i przewodnika Beaty i Pawła Pomykalskich Chorwacja. Przewodnik, Oficyna Wydawnicza Rewasz 2017.

Aktualizacja 07.01.2024